เนื้อความทั้งข้อ
[๓๖] ม. พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมถือมั่น ฯ
ภ. ตั้งปัญหายังไม่ถูก เรามิได้กล่าวว่า ย่อมถือมั่น ถ้าเราพึงกล่าวว่า
ย่อมถือมั่น ควรตั้งปัญหาในข้อนั้นได้ว่า พระพุทธเจ้าข้า ใครหนอย่อมถือมั่น
แต่เรามิได้กล่าวอย่างนั้น ผู้ใดถามเราผู้มิได้กล่าวอย่างนั้น อย่างนี้ว่า พระพุทธ
เจ้าข้า เพราะอะไรเป็นปัจจัยหนอ จึงมีอุปาทาน อันนี้ควรเป็นปัญหา ควรชี้แจง
ให้กระจ่างในปัญหานั้นว่า เพราะตัณหาเป็นปัจจัย จึงมีอุปาทาน เพราะอุปาทาน
เป็นปัจจัย จึงมีภพ ... ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการ
อย่างนี้ ฯ
โก นุ โข ภนฺเต อุปาทิยตีติ ฯ✎ ร่าง
“Ko nu kho, bhante, upādiyatī”ti?
“But sir, who grasps?”
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 24.15
โน กลฺโล ปโญฺหติ
ภควา อโวจ✎ ร่าง
“No kallo pañho”ti bhagavā avoca:
“That’s not a cogent question,” said the Buddha.
อุปาทิยตีติ อหํ น วทามิ✎ ร่าง
“‘upādiyatī’ti ahaṁ na vadāmi.
“I don’t speak of one who grasps.
อุปาทิยตีติ จาหํ
วเทยฺยํ ตตฺรสฺส กลฺโล ปโญฺห✎ ร่าง
‘Upādiyatī’ti cāhaṁ vadeyyaṁ, tatrassa kallo pañho:
If I were to speak of one who grasps, then it would be cogent to ask
โก นุ โข ภนฺเต อุปาทิยตีติ✎ ร่าง
‘ko nu kho, bhante, upādiyatī’ti?
who grasps.
เอวญฺจาหํ น วทามิ✎ ร่าง
Evañcāhaṁ na vadāmi.
But I don’t speak like that.
เอวํ มํ อวทนฺตํ โย เอวํ ปุจฺเฉยฺย✎ ร่าง
Evaṁ maṁ avadantaṁ yo evaṁ puccheyya:
Hence it would be cogent to ask:
กึปจฺจยา นุ โข ภนฺเต อุปาทานนฺติ เอส กลฺโล ปโญฺห✎ ร่าง
‘kiṁpaccayā nu kho, bhante, upādānan’ti, esa kallo pañho.
‘What is a requirement for grasping?’
ตตฺร กลฺลํ เวยฺยากรณํ✎ ร่าง
Tatra kallaṁ veyyākaraṇaṁ:
And a cogent answer to this would be:
ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ✎ ร่าง
‘taṇhāpaccayā upādānaṁ;
‘Craving is a requirement for grasping.
อุปาทานปจฺจยา
ภโวติ ฯเปฯ✎ ร่าง
upādānapaccayā bhavo’ti …pe…
Grasping is a requirement for continued existence.’ …
เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส
สมุทโย โหติ ฯ✎ ร่าง
evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
That is how this entire mass of suffering originates.