เนื้อความทั้งข้อ
[๔๓๖] พ. อาจอุปมาได้ พราหมณ์ แล้วจึงตรัสต่อไปว่า ดูกร
พราหมณ์ แม่น้ำคงคานี้ย่อมเกิดแต่ที่ใด และย่อมถึงมหาสมุทร ณ ที่ใด
เม็ดทรายในระยะนี้ไม่เป็นของง่ายที่จะกำหนดได้ว่า เท่านี้เม็ด เท่านี้ ๑๐๐ เม็ด
เท่านี้ ๑,๐๐๐ เม็ด หรือว่าเท่านี้ ๑๐๐,๐๐๐ เม็ด ดูกรพราหมณ์ กัปทั้งหลายที่
ผ่านไปแล้ว ล่วงไปแล้ว มากกว่าเม็ดทรายเหล่านั้น มิใช่ง่ายที่จะนับกัปเหล่า
นั้นว่า เท่านี้กัป เท่านี้ ๑๐๐ กัป เท่านี้ ๑,๐๐๐ กัป หรือว่าเท่านี้ ๑๐๐,๐๐๐ กัป
ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่า สงสารนี้กำหนดที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายไม่ได้
เมื่อเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ ท่องเที่ยวไป
มาอยู่ ที่สุดเบื้องต้นไม่ปรากฏ สัตว์เหล่านั้นได้เสวยทุกข์ ความเผ็ดร้อน ความ
พินาศ ได้เพิ่มพูนปฐพีที่เป็นป่าช้าตลอดกาลนานเหมือนฉะนั้น ดูกรพราหมณ์
ก็เหตุเพียงเท่านี้ พอทีเดียวเพื่อจะเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวง พอเพื่อจะคลาย
กำหนัด พอเพื่อจะหลุดพ้น ดังนี้ ฯ
สกฺกา พฺราหฺมณาติ ภควา อโวจ เสยฺยถาปิ พฺราหฺมณ
ยโต จายํ คงฺคานที ปโหติ ยตฺถ จ มหาสมุทฺทํ อปฺเปติ ยา
เอตสฺมึ ๑- อนฺตเร วาลิกา สา น สุกรา สงฺขาตุํ✎ ร่าง
“Seyyathāpi, brāhmaṇa, yato cāyaṁ gaṅgā nadī pabhavati yattha ca mahāsamuddaṁ appeti, yā etasmiṁ antare vālikā sā na sukarā saṅkhātuṁ:
“Consider the Ganges river from where it originates to where it meets the ocean. Between these places it’s not easy to calculate
เอตฺตกา วาลิกา
อิติ วา เอตฺตกานิ วาลิกสตานิ อิติ วา เอตฺตกานิ วาลิกสหสฺสานิ
อิติ วา เอตฺตกานิ วาลิกสตสหสฺสานิ อิติ วา ๒- ฯ✎ ร่าง
‘ettakā vālikā iti vā, ettakāni vālikasatāni iti vā, ettakāni vālikasahassāni iti vā, ettakāni vālikasatasahassāni iti vā’ti.
how many grains of sand there are, how many hundreds or thousands or hundreds of thousands of grains of sand.
ตโต พหุตรา
โข พฺราหฺมณ กปฺปา อพฺภตีตา อติกฺกนฺตา✎ ร่าง
Tato bahutarā kho, brāhmaṇa, kappā abbhatītā atikkantā.
The eons that have passed are more than this.
เต น สุกรา สงฺขาตุํ✎ ร่าง
Te na sukarā saṅkhātuṁ:
It’s not easy to calculate
เอตฺตกา กปฺปา อิติ วา เอตฺตกานิ กปฺปสตานิ อิติ วา เอตฺตกานิ
กปฺปสหสฺสานิ อิติ วา เอตฺตกานิ กปฺปสตสหสฺสานิ อิติ วา ต✎ ร่าง
‘ettakā kappā iti vā, ettakāni kappasatāni iti vā, ettakāni kappasahassāni iti vā, ettakāni kappasatasahassāni iti vā’ti.
how many eons have passed, how many hundreds or thousands or hundreds of thousands of eons.
ํ
กิสฺส เหตุ✎ ร่าง
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
อนมตคฺโคยํ พฺราหฺมณ สํสาโร✎ ร่าง
Anamataggoyaṁ, brāhmaṇa, saṁsāro.
This transmigration has no known beginning.
ปุพฺพา โกฏิ น
ปญฺญายติ อวิชฺชานีวรณานํ สตฺตานํ ตณฺหาสญฺโญชนานํ
สนฺธาวตํ สํสรตํ✎ ร่าง
Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaṁyojanānaṁ sandhāvataṁ saṁsarataṁ.
No first point is found of sentient beings roaming and transmigrating, shrouded by ignorance and fettered by craving.
เอวํ ทีฆรตฺตํ โข พฺราหฺมณ ทุกฺขํ ปจฺจนุภูตํ
ติปฺปํ ปจฺจนุภูตํ พฺยสนํ ปจฺจนุภูตํ กฏสี วฑฺฒิตา ฯ✎ ร่าง
Evaṁ dīgharattaṁ kho, brāhmaṇa, dukkhaṁ paccanubhūtaṁ tibbaṁ paccanubhūtaṁ byasanaṁ paccanubhūtaṁ, kaṭasī vaḍḍhitā.
For such a long time you have undergone suffering, agony, and disaster, swelling the cemeteries.
ยาวญฺจิทํ พฺราหฺมณ อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ
อลํ วิรชฺชิตุํ อลํ วิมุจฺจิตุนฺติ ฯ✎ ร่าง
Yāvañcidaṁ, brāhmaṇa, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṁ, alaṁ virajjituṁ, alaṁ vimuccitun”ti.
This is quite enough for you to become disillusioned, dispassionate, and freed regarding all conditions.”