กิญฺจ ๑- ภิกฺขเว รูปํ วเทถ ฯ✎ ร่าง
Kiñca, bhikkhave, rūpaṁ vadetha?
And why do you call it form?
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 25.81
รุปฺปตีติ โข ภิกฺขเว ตสฺมา
รูปนฺติ วุจฺจติ ฯ✎ ร่าง
Ruppatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘rūpan’ti vuccati.
It’s deformed; that’s why it’s called ‘form’.
เกน รุปฺปติ ฯ✎ ร่าง
Kena ruppati?
Deformed by what?
สีเตนปิ รุปฺปติ อุณฺเหนปิ รุปฺปติ
ชิฆจฺฉายปิ รุปฺปติ ปิปาสายปิ รุปฺปติ ฑํสมกสวาตาตปสิรีสป-
สมฺผสฺเสนปิ รุปฺปติ ฯ✎ ร่าง
Sītenapi ruppati, uṇhenapi ruppati, jighacchāyapi ruppati, pipāsāyapi ruppati, ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassenapi ruppati.
Deformed by cold, heat, hunger, and thirst, and deformed by the touch of flies, mosquitoes, wind, sun, and reptiles.
รุปฺปตีติ โข ภิกฺขเว ตสฺมา รูปนฺติ วุจฺจติ ฯ✎ ร่าง
Ruppatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘rūpan’ti vuccati.
It’s deformed; that’s why it’s called ‘form’.
กิญฺจ ภิกฺขเว เวทนํ วเทถ ฯ✎ ร่าง
Kiñca, bhikkhave, vedanaṁ vadetha?
And why do you call it feeling?
อ้างอิงPTS 3.87 · พุทธชยันตี 15.150
เวทยตีติ ๒- โข ภิกฺขเว ตสฺมา
เวทนาติ วุจฺจติ ฯ✎ ร่าง
Vedayatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘vedanā’ti vuccati.
It feels; that’s why it’s called ‘feeling’.
กิญฺจ เวทยติ ๓- ฯ✎ ร่าง
Kiñca vedayati?
And what does it feel?
สุขํปิ เวทยติ ทุกฺขํปิ เวทยติ
อทุกฺขมสุขํปิ เวทยติ ฯ✎ ร่าง
Sukhampi vedayati, dukkhampi vedayati, adukkhamasukhampi vedayati.
It feels pleasure, pain, and neutral.
เวทยตีติ โข ภิกฺขเว ตสฺมา เวทนาติ วุจฺจติ ฯ✎ ร่าง
Vedayatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘vedanā’ti vuccati.
It feels; that’s why it’s called ‘feeling’.
กิญฺจ ภิกฺขเว สญฺญํ วเทถ ฯ สญฺชานาตีติ ๔- โข ภิกฺขเว
@เชิงอรรถ: ๑ โป. กิญฺจิ ฯ สพฺพตฺถ อีทิสเมว ฯ ๒ ยุ. เวทิยนฺตีติ ฯ ๓ ยุ. เวทิยติ ฯ@๔ โป. ปชานาตีติ ฯ
ตสฺมา สญฺญาติ วุจฺจติ ฯ กิญฺจ สญฺชานาติ ฯ✎ ร่าง
Kiñca, bhikkhave, saññaṁ vadetha?
And why do you call it perception?
อ้างอิงสยามรัฐ 17.106
นีลํปิ สญฺชานาติ
ปีตกํปิ สญฺชานาติ โลหิตกํปิ สญฺชานาติ โอทาตํปิ สญฺชานาติ ฯ✎ ร่าง
Nīlampi sañjānāti, pītakampi sañjānāti, lohitakampi sañjānāti, odātampi sañjānāti.
It perceives blue, yellow, red, and white.
สญฺชานาตีติ โข ภิกฺขเว ตสฺมา สญฺญาติ วุจฺจติ ฯ✎ ร่าง
Sañjānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saññā’ti vuccati.
It perceives; that’s why it’s called ‘perception’.
กิญฺจ ภิกฺขเว สงฺขาเร วเทถ ฯ✎ ร่าง
Kiñca, bhikkhave, saṅkhāre vadetha?
And why do you call them choices?
สงฺขตํ อภิสงฺขโรนฺตีติ โข ภิกฺขเว
ตสฺมา สงฺขาราติ วุจฺจนฺติ ฯ✎ ร่าง
Saṅkhatamabhisaṅkharontīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saṅkhārā’ti vuccati.
Choices produce conditioned phenomena; that’s why they’re called ‘choices’.
กิญฺจ สงฺขตํ อภิสงฺขโรนฺติ ฯ✎ ร่าง
Kiñca saṅkhatamabhisaṅkharonti?
And what are the conditioned phenomena that they produce?
รูปํ
รูปตฺตาย สงฺขตํ อภิสงฺขโรนฺติ เวทนํ เวทนตฺตาย สงฺขตํ
อภิสงฺขโรนฺติ สญฺญํ สญฺญตฺตาย สงฺขตํ อภิสงฺขโรนฺติ สงฺขาเร
สงฺขารตฺตาย สงฺขตํ อภิสงฺขโรนฺติ วิญฺญาณํ วิญฺญาณตฺตาย
สงฺขตํ อภิสงฺขโรนฺติ ฯ✎ ร่าง
Rūpaṁ rūpattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, vedanaṁ vedanattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, saññaṁ saññattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, saṅkhāre saṅkhārattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, viññāṇaṁ viññāṇattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti.
Form is a conditioned phenomenon; choices are what make it into form. Feeling is a conditioned phenomenon; choices are what make it into feeling. Perception is a conditioned phenomenon; choices are what make it into perception. Choices are conditioned phenomena; choices are what make them into choices. Consciousness is a conditioned phenomenon; choices are what make it into consciousness.
สงฺขตํ อภิสงฺขโรนฺตีติ โข ภิกฺขเว ตสฺมา
สงฺขาราติ วุจฺจนฺติ ฯ✎ ร่าง
Saṅkhatamabhisaṅkharontīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saṅkhārā’ti vuccati.
Choices produce conditioned phenomena; that’s why they’re called ‘choices’.
กิญฺจิ ภิกฺขเว วิญฺญาณํ วเทถ ฯ✎ ร่าง
Kiñca, bhikkhave, viññāṇaṁ vadetha?
And why do you call it consciousness?
วิชานาตีติ โข ภิกฺขเว
ตสฺมา วิญฺญาณนฺติ วุจฺจติ ฯ✎ ร่าง
Vijānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘viññāṇan’ti vuccati.
It cognizes; that’s why it’s called ‘consciousness’.
กิญฺจ วิชานนฺติ ๑- ฯ✎ ร่าง
Kiñca vijānāti?
And what does it cognize?
อมฺพิลํปิ
วิชานาติ ติตฺตกํปิ วิชานาติ กฏุกํปิ วิชานาติ มธุรํปิ วิชานาติ
ขาริกํปิ วิชานาติ อขาริกํปิ วิชานาติ โลณิกํปิ วิชานาติ อโลณิกํปิ
วิชานาติ ฯ✎ ร่าง
Ambilampi vijānāti, tittakampi vijānāti, kaṭukampi vijānāti, madhurampi vijānāti, khārikampi vijānāti, akhārikampi vijānāti, loṇikampi vijānāti, aloṇikampi vijānāti.
It cognizes sour, bitter, pungent, sweet, hot, mild, salty, and bland.
วิชานาตีติ โข ภิกฺขเว ตสฺมา วิญฺญาณนฺติ วุจฺจติ ฯ✎ ร่าง
Vijānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘viññāṇan’ti vuccati.
It cognizes; that’s why it’s called ‘consciousness’.