เนื้อความทั้งข้อ
[๒๒๙] จริงอยู่ พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว พระสูตรนี้
พระผู้มีพระภาคผู้เป็นพระอรหันต์ตรัสแล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วว่า
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธาตุ ๓ อย่างนี้ ๓ อย่างเป็นไฉน คือ รูปธาตุ ๑ อรูปธาตุ ๑
นิโรธธาตุ ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธาตุ ๓ อย่างนี้แล ฯ
พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเนื้อความนี้แล้ว ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาค
ตรัสคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
ชนเหล่าใดกำหนดรู้รูปธาตุแล้ว ไม่ดำรงอยู่ในอรูปธาตุ
น้อมไปในนิโรธ ชนเหล่านั้นเป็นผู้ละมัจจุเสียได้ พระสัมมา-
สัมพุทธเจ้าผู้หาอาสวะมิได้ ถูกต้องอมตธาตุอันหาอุปธิมิได้
ด้วยนามกาย แล้วกระทำให้แจ้งซึ่งการสละคืนอุปธิ ย่อม
แสดงบทอันไม่มีความโศก ปราศจากธุลี ฯ
เนื้อความแม้นี้พระผู้มีพระภาคตรัสแล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าได้สดับ
มาแล้ว ฉะนี้แล ฯ
วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ✎ ร่าง
Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ:
This was said by the Buddha, the Perfected One: that is what I heard.
อ้างอิงสยามรัฐ 25.265
ติสฺโส
อิมา ภิกฺขเว ธาตุโย✎ ร่าง
“Tisso imā, bhikkhave, dhātuyo.
“Mendicants, there are these three elements.
กตมา ติสฺโส✎ ร่าง
Katamā tisso?
What three?
รูปธาตุ อรูปธาตุ นิโรธธาตุ ฯ✎ ร่าง
Rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu—
The elements of form, formlessness, and cessation.
อิมา โข ภิกฺขเว ติสฺโส ธาตุโยติ ฯ✎ ร่าง
imā kho, bhikkhave, tisso dhātuyo”ti.
These are the three elements.”
เอตมตฺถํ ภควา
อโวจ ฯ✎ ร่าง
Etamatthaṁ bhagavā avoca.
The Buddha spoke this matter.
ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ✎ ร่าง
Tatthetaṁ iti vuccati:
On this it is said:
รูปธาตุปริญฺญาย✎ ร่าง
“Rūpadhātuṁ pariññāya,
“Comprehending the element of form,
อ้างอิงPTS 46
อรูเปสุ อสณฺฐิตา✎ ร่าง
āruppesu asaṇṭhitā;
not stuck in the formless,
นิโรเธ เย วิมุจฺจนฺติ✎ ร่าง
Nirodhe ye vimuccanti,
those who are released in cessation,
เต ชนา มจฺจุหายิโน ฯ✎ ร่าง
te janā maccuhāyino.
they are conquerors of death.
กาเยน อมตํ ธาตุํ✎ ร่าง
Kāyena amataṁ dhātuṁ,
Having directly experienced the element free of death,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 48.34
ผุสฺสยิตฺวา ๒- นิรูปธึ✎ ร่าง
phusayitvā nirūpadhiṁ;
free of attachments;
อุปธิปฺปฏินิสฺสคฺคํ✎ ร่าง
Upadhippaṭinissaggaṁ,
having realized relinquishment
สจฺฉิกตฺวา อนาสโว✎ ร่าง
sacchikatvā anāsavo;
of attachments, the undefiled
เทเสติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ✎ ร่าง
Deseti sammāsambuddho,
fully awakened Buddha teaches
อโสกํ วิรชํ ปทนฺติ ฯ✎ ร่าง
asokaṁ virajaṁ padan”ti.
the sorrowless, stainless state.”
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ✎ ร่าง
Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti.
This too is a matter that was spoken by the Blessed One: that is what I heard.