ตคฺฆ เต อหมกฺขิสฺสํ✎ ร่าง
“Taggha te ahamakkhissaṁ,
ยถาปิ กุสโล ตถา✎ ร่าง
yathāpi kusalo tathā;
สจฺจวาทึ หิ โลกสฺมึ✎ ร่าง
Saccavādiñhi lokasmiṁ,
ปสํสนฺตีธ ปณฺฑิตา ฯ✎ ร่าง
pasaṁsantīdha paṇḍitā.
เอโก จรํ โคคเวโส✎ ร่าง
Eko caraṁ gogaveso,
อ้างอิงPTS 5.70
มูโฬฺห อจฺจสรึ วเน✎ ร่าง
mūḷho accasariṁ vane;
อรญฺเญ อีริเณ วิวเน✎ ร่าง
Araññe irīṇe vivane,
นานากุญฺชรเสวิเต ฯ✎ ร่าง
nānākuñjarasevite.
วาฬมิคานุจริเต✎ ร่าง
Vāḷamigānucarite,
วิปฺปนฏฺโฐสฺมิ กานเน✎ ร่าง
vippanaṭṭhosmi kānane;
อจรึ ตตฺถ สตฺตาหํ✎ ร่าง
Acariṁ tattha sattāhaṁ,
ขุปฺปิปาสสมปฺปิโต ฯ✎ ร่าง
khuppipāsasamappito.
ตตฺถ ติณฺฑุกมทฺทกฺขึ✎ ร่าง
Tattha tindukamaddakkhiṁ,
วิสมฏฺฐํ พุภุกฺขิโต✎ ร่าง
visamaṭṭhaṁ bubhukkhito;
ปปาตมภิลมฺพนฺตํ✎ ร่าง
Papātamabhilambantaṁ,
สมฺปนฺนผลธารินํ ฯ✎ ร่าง
sampannaphaladhārinaṁ.
วาตสฺสิตานิ ภกฺเขสึ✎ ร่าง
Vātassitāni bhakkhesiṁ,
อ้างอิงสยามรัฐ 27.505
ตานิ รุจฺจึสุ เม ภุสํ✎ ร่าง
tāni rucciṁsu me bhusaṁ;
อติตฺโต รุกฺขมารุยฺห✎ ร่าง
Atitto rukkhamārūhiṁ,
ตตฺถ เหสฺสามิ อสฺสิโต ๒- ฯ✎ ร่าง
tattha hessāmi āsito.
เอกํ เม ภกฺขิตํ อาสิ✎ ร่าง
Ekaṁ me bhakkhitaṁ āsi,
ทุติยํ อภิปตฺถิตํ✎ ร่าง
dutiyaṁ abhipatthitaṁ;
ตโต สา ภญฺชถ สาขา✎ ร่าง
Tato sā bhañjatha sākhā,
ฉินฺนา ผรสุนา วิย ฯ✎ ร่าง
chinnā pharasunā viya.
โสหํ สหาว สาขาหิ✎ ร่าง
Sohaṁ sahāva sākhāhi,
อ้างอิงพุทธชยันตี 31.130
อุทฺธํปาโท อวํสิโร✎ ร่าง
uddhampādo avaṁsiro;
อปฺปติฏฺเฐ อนาลมฺเพ✎ ร่าง
Appatiṭṭhe anālambe,
คิริทุคฺคสฺมิ ปาปตํ ฯ✎ ร่าง
giriduggasmi pāpataṁ.
ยสฺมา จ วาริ คมฺภีรํ✎ ร่าง
Yasmā ca vāri gambhīraṁ,
ตสฺมา น สมปชฺชิสํ✎ ร่าง
tasmā na samapajjisaṁ;
ตตฺถ เสสึ นิรานนฺโท✎ ร่าง
Tattha sesiṁ nirānando,
อนูนา ๔- ทสรตฺติโย ฯ✎ ร่าง
anūnā dasa rattiyo.
อเถตฺถ กปิ มาคจฺฉิ✎ ร่าง
Athettha kapi māgañchi,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 68.280
โคนงฺคุโล ทรีจโร✎ ร่าง
gonaṅgulo darīcaro;
สาขาหิ สาขํ วิจรนฺโต✎ ร่าง
Sākhāhi sākhaṁ vicaranto,
ขาทมาโน ทุมปฺผลํ✎ ร่าง
khādamāno dumapphalaṁ.
โส มํ ทิสฺวา กีสํ ปณฺฑุํ✎ ร่าง
So maṁ disvā kisaṁ paṇḍuṁ,
การุญฺญมกรํ มยิ ฯ✎ ร่าง
kāruññamakaraṁ mayi;
อมฺโภ โก นาม โส เอตฺถ✎ ร่าง
Ambho ko nāma so ettha,
เอวํ ทุกฺเขน อฏฺฏิโต✎ ร่าง
evaṁ dukkhena aṭṭito.
มนุสฺโส อมนุสฺโส วา✎ ร่าง
Manusso amanusso vā,
อตฺตานมฺเม ปเวทย ฯ✎ ร่าง
attānaṁ me pavedaya;
ตสฺสญฺชลึ ปณาเมตฺวา✎ ร่าง
Tassañjaliṁ paṇāmetvā,
อิทํ วจนมพฺรวึ✎ ร่าง
idaṁ vacanamabraviṁ.
มนุสฺโสหํ พฺยสมฺปตฺโต✎ ร่าง
Manussohaṁ byasampatto,
สา เม นตฺถิ อิโต คติ✎ ร่าง
sā me natthi ito gati;
ตํ โว วทามิ ภทฺทํ โว✎ ร่าง
Taṁ vo vadāmi bhaddaṁ vo,
ตฺวญฺจ เม สรณํ ภว ฯ✎ ร่าง
tvañca me saraṇaṁ bhava.
ครุํ สิลํ คเหตฺวาน✎ ร่าง
Garuṁ silaṁ gahetvāna,
วิจรี ปพฺพเต กปิ✎ ร่าง
vicarī pabbate kapi;
สิลาย โยตฺตํ กตฺวาน✎ ร่าง
Silāya yoggaṁ katvāna,
นิสโภ เอตทพฺรวิ ฯ✎ ร่าง
nisabho etadabravi.
เอหิ เม ปิฏฺฐิมารุยฺห✎ ร่าง
Ehi me piṭṭhimāruyha,
คีวํ คณฺหาหิ พาหุหิ✎ ร่าง
gīvaṁ gaṇhāhi bāhubhi;
อหนฺตํ อุทฺธริสฺสามิ✎ ร่าง
Ahaṁ taṁ uddharissāmi,
คิริทุคฺคต เวคสา ฯ✎ ร่าง
giriduggata vegasā.
ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา✎ ร่าง
Tassa taṁ vacanaṁ sutvā,
อ้างอิงสยามรัฐ 27.506
วานรินฺทสฺส สิรีมโต✎ ร่าง
vānarindassa sirīmato;
ปิฏฺฐิมารุยฺห ธีรสฺส✎ ร่าง
Piṭṭhimāruyha dhīrassa,
คีวํ พาหาหิ อคฺคหึ ฯ✎ ร่าง
gīvaṁ bāhāhi aggahiṁ.
โส มํ ตโต สมุฏฺฐาสิ✎ ร่าง
So maṁ tato samuṭṭhāsi,
เตชสี พลวา กปิ✎ ร่าง
tejassī balavā kapi;
วิหญฺญมาโน กิจฺเฉน✎ ร่าง
Vihaññamāno kicchena,
คิริทุคฺคต เวคสา ฯ✎ ร่าง
giriduggata vegasā.
อุทฺธริตฺวาน มํ สนฺโต✎ ร่าง
Uddharitvāna maṁ santo,
นิสโภ เอตทพฺรวิ✎ ร่าง
nisabho etadabravi;
อิงฺฆ มํ สมฺม รกฺขสฺสุ✎ ร่าง
Iṅgha maṁ samma rakkhassu,
ปสฺสุปิสฺสํ มุหุตฺตกํ ฯ✎ ร่าง
pasupissaṁ muhuttakaṁ.
สีหา พฺยคฺฆา จ ทีปิ จ✎ ร่าง
Sīhā byagghā ca dīpī ca,
อ้างอิงPTS 5.71
อจฺฉโกกตรจฺฉโย✎ ร่าง
acchakokataracchayo;
เต มํ ปมตฺตํ หึเสยฺยุํ✎ ร่าง
Te maṁ pamattaṁ hiṁseyyuṁ,
เต ตฺวํ ทิสฺวา นิวารย ฯ✎ ร่าง
te tvaṁ disvā nivāraya.
เอวํ เม ปริตฺตาตูน✎ ร่าง
Evaṁ me parittātūna,
ปสฺสุปิ โส มุหุตฺตกํ✎ ร่าง
pasupī so muhuttakaṁ;
ตทาหํ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ✎ ร่าง
Tadāhaṁ pāpikaṁ diṭṭhiṁ,
ปฏิลจฺฉึ อโยนิโส ฯ✎ ร่าง
paṭilacchiṁ ayoniso.
ภกฺโข อยํ มนุสฺสานํ✎ ร่าง
Bhakkho ayaṁ manussānaṁ,
อ้างอิงพุทธชยันตี 31.132
ยถา จญฺเญ วเน มิคา✎ ร่าง
yathā caññe vane migā;
ยนฺนูนิมํ วธิตฺวาน✎ ร่าง
Yaṁ nūnimaṁ vadhitvāna,
ฉาโต ขาเทยฺย วานรํ ฯ✎ ร่าง
chāto khādeyya vānaraṁ.
อสิโต จ คมิสฺสามิ✎ ร่าง
Asito ca gamissāmi,
มํสมาทาย สมฺพลํ✎ ร่าง
maṁsamādāya sambalaṁ;
กนฺตารํ นิตฺถริสฺสามิ✎ ร่าง
Kantāraṁ nittharissāmi,
ปาเถยฺยํ เม ภวิสฺสติ ฯ✎ ร่าง
pātheyyaṁ me bhavissati.
ตโต สิลํ คเหตฺวาน✎ ร่าง
Tato silaṁ gahetvāna,
มตฺถกํ สนฺนิตาฬยึ✎ ร่าง
matthakaṁ sannitāḷayiṁ;
มม ภตฺตกิลนฺตสฺส✎ ร่าง
Mama gattakilantassa,
ปหาโร ทุพฺพโล อหุ ฯ✎ ร่าง
pahāro dubbalo ahu.
โส จ เวเคนุทปฺปตฺโต✎ ร่าง
So ca vegenudappatto,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 68.281
กปิ รุหิรมกฺขิโต✎ ร่าง
kapi ruhira makkhito;
อสฺสุปุณฺเณหิ เนตฺเตหิ✎ ร่าง
Assupuṇṇehi nettehi,
โรทนฺโต มํ อุทิกฺขติ ฯ✎ ร่าง
rodanto maṁ udikkhati.
มายฺโย มํ กริ ภทฺทนฺเต✎ ร่าง
‘Māyyomaṁ kari bhaddante,
ตฺวญฺจ นาเมทิสํ กริ✎ ร่าง
tvañca nāmedisaṁ kari;
ตฺวญฺจ โข นาม ทีฆาวุ✎ ร่าง
Tvañca kho nāma dīghāvu,
อญฺเญ ๓- วาเรตุมรหสิ ฯ✎ ร่าง
aññe vāretumarahasi.
อโห วต เร ปุริส✎ ร่าง
Aho vata re purisa,
อ้างอิงสยามรัฐ 27.507
ตาว ทุกฺกรการก✎ ร่าง
tāvadukkarakāraka;
เอทิสา วิสมา ทุคฺคา✎ ร่าง
Edisā visamā duggā,
ปปาตา อุทฺธโต มยา ฯ✎ ร่าง
papātā uddhato mayā.
อานีโต ปรโลกาว✎ ร่าง
Ānīto paralokāva,
ทุพฺเภยฺยํ มํ อมญฺญถ✎ ร่าง
dubbheyyaṁ maṁ amaññatha;
ตนฺเตน ปาปธมฺเมน✎ ร่าง
Taṁ tena pāpadhammena,
ปาปํ ปาเปน จินฺติตํ ฯ✎ ร่าง
pāpaṁ pāpena cintitaṁ.
มา เหว ตฺวํ อธมฺมฏฺฐ✎ ร่าง
Mā heva tvaṁ adhammaṭṭha,
เวทนํ กฏกํ ผุสิ✎ ร่าง
vedanaṁ kaṭukaṁ phusi;
มา เหว ปาปกมฺมนฺตํ✎ ร่าง
Mā heva pāpakammaṁ taṁ,
ผลํ เวฬุํว ตํ วธิ ฯ✎ ร่าง
phalaṁ veḷuṁva taṁ vadhi.
ตยิ เม นตฺถิ วิสฺสาโส✎ ร่าง
Tayime natthi vissāso,
ปาปธมฺม อสญฺญต✎ ร่าง
pāpadhamma asaññata;
เอหิ เม ปิฏฺฐิโต คจฺฉ✎ ร่าง
Ehi me piṭṭhito gaccha,
ทิสฺสมาโนว สนฺติเก ฯ✎ ร่าง
dissamānova santike.
มุตฺโตสิ หตฺถา วาฬานํ✎ ร่าง
Muttosi hatthā vāḷānaṁ,
ปตฺโตสิ มานุสึ ปทํ✎ ร่าง
pattosi mānusiṁ padaṁ;
เอส มคฺโค อธมฺมฏฺฐ✎ ร่าง
Esa maggo adhammaṭṭha,
เตน คจฺฉ ยถาสุขํ ฯ✎ ร่าง
tena gaccha yathāsukhaṁ’.
อิทํ วตฺวา คิริจโร✎ ร่าง
Idaṁ vatvā giricaro,
รุหิรํ ๑- ปกฺขลฺย มตฺถกํ✎ ร่าง
rahade pakkhalya matthakaṁ;
อสฺสูนิ สมฺปมชฺชิตฺวา✎ ร่าง
Assūni sampamajjitvā,
ตโต ปพฺพตมารุหิ ฯ✎ ร่าง
tato pabbatamāruhi.
โสหํ เตนาภิสตฺโตสฺมิ✎ ร่าง
Sohaṁ tenābhisattosmi,
ปริฬาเหน อฏฺฏิโต✎ ร่าง
pariḷāhena aṭṭito;
ฑยฺหมาเนน คตฺเตน✎ ร่าง
Ḍayhamānena gattena,
วารึ ปาตุํ อุปาคมึ ฯ✎ ร่าง
vāriṁ pātuṁ upāgamiṁ.
อคฺคินา วิย สนฺตตฺโต✎ ร่าง
Agginā viya santatto,
อ้างอิงพุทธชยันตี 31.134
รหโท รุหิรมกฺขิโต✎ ร่าง
rahado ruhiramakkhito;
ปุพฺพโลหิตสงฺกาโส✎ ร่าง
Pubbalohitasaṅkāso,
สพฺโพ เม สมปชฺชถ ฯ✎ ร่าง
sabbo me samapajjatha.
ยาวนฺโต อุทพินฺทูนิ✎ ร่าง
Yāvanto udabindūni,
อ้างอิงPTS 5.72
กายสฺมึ นิปตึสุ เม✎ ร่าง
kāyasmiṁ nipatiṁsu me;
ตาวนฺโต คณฺฑุ ๒- ชาเยถ✎ ร่าง
Tāvanto gaṇḍa jāyetha,
อฑฺฒเวลุวสาทิสา ฯ✎ ร่าง
addhabeluvasādisā.
ปภินฺนา ปคฺฆรึสุ เม✎ ร่าง
Pabhinnā pagghariṁsu me,
กุณปา ปุพฺพโลหิตา✎ ร่าง
kuṇapā pubbalohitā;
เยน เยเนว คจฺฉามิ✎ ร่าง
Yena yeneva gacchāmi,
คาเมสุ นิคเมสุ จ ฯ✎ ร่าง
gāmesu nigamesu ca.
ทณฺฑหตฺถา นิวาเรนฺติ✎ ร่าง
Daṇḍahatthā nivārenti,
อ้างอิงสยามรัฐ 27.508
อิตฺถิโย ปุริสา จ มํ✎ ร่าง
itthiyo purisā ca maṁ;
โอกฺกิตา ปูติคนฺเธน✎ ร่าง
Okkitā pūtigandhena,
มาสฺสุ โอเรน อาคมา ฯ✎ ร่าง
māssu orena āgamā.
เอตาทิสํ อิทํ ทุกฺขํ✎ ร่าง
Etādisaṁ idaṁ dukkhaṁ,
สตฺตวสฺสานิทานิ เม✎ ร่าง
satta vassāni dāni me;
อนุโภมิ สกํ กมฺมํ✎ ร่าง
Anubhomi sakaṁ kammaṁ,
ปุพฺเพ ทุกฺกฏมตฺตโน ฯ✎ ร่าง
pubbe dukkaṭamattano.
ตํ โว วทามิ ภทฺทนฺเต✎ ร่าง
Taṁ vo vadāmi bhaddante,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 68.282
ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา✎ ร่าง
yāvantettha samāgatā;
มาสฺสุ มิตฺตาน ทุพฺภิตฺโถ✎ ร่าง
Māssu mittāna dubbhittho,
มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก ฯ✎ ร่าง
mittadubbho hi pāpako.
กุฏฺฐี กิลาสี ภวติ✎ ร่าง
Kuṭṭhī kilāsī bhavati,
โย มิตฺตานีธ ทุพฺภติ✎ ร่าง
yo mittānidha dubbhati;
กายสฺส เภทา มิตฺตทุพฺภี✎ ร่าง
Kāyassa bhedā mittaddu,
นิรยํ โส อุปปชฺชตีติ ฯ✎ ร่าง
nirayaṁ sopapajjatī”ti.
มหากปิชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ✎ ร่าง
Mahākapijātakaṁ chaṭṭhaṁ.
ทกรกฺขสชาตกํ✎ ร่าง
7. Dakarakkhasajātaka