เนื้อความทั้งข้อ
[๓๑๒] ได้ยินว่า ในครั้งนั้น พราหมณ์ผู้ประเสริฐชื่อนารทะ รู้ชัดซึ่งคาถาทั้งเบื้องต้น
ท่ามกลางและที่สุดของพญาแร้งอานนท์แล้ว ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ในเวลานั้นว่า
ดูกรพญานก ท่านทั้งหลายจงฟังข้าพเจ้ากล่าว มหาสมุทร ๑ พราหมณ์ ๑
พระราชา ๑ หญิง ๑ สี่อย่างนี้ ย่อมไม่ เต็มแม่น้ำสายใด สายหนึ่งอาศัย
แผ่นดิน ไหลไปสู่มหาสมุทร แม่น้ำเหล่านั้นก็ยังมหาสมุทรให้เต็มไม่ได้
เพราะฉะนั้นมหาสมุทรชื่อว่าไม่เต็ม เพราะยังพร่อง ส่วนพราหมณ์เรียน
เวทอันมีการบอกเป็นที่ห้าได้แล้ว ยังปรารถนาการเรียนยิ่งขึ้นไปอีก
เพราะฉะนั้น พราหมณ์จึงชื่อว่าไม่เต็ม เพราะยังพร่อง พระราชาทรง
ชนะแผ่นดินทั้งหมด อันบริบูรณ์ด้วยรัตนะนับไม่ถ้วน พร้อมทั้ง
มหาสมุทรและภูเขา ครอบครองอยู่ ก็ยังปรารถนามหาสมุทรฝั่งโน้นอีก
เพราะฉะนั้น พระราชาจึงชื่อว่าไม่เต็ม เพราะยังพร่อง หญิงคนหนึ่งๆ
มีสามีคนละ ๘ คน สามีล้วนเป็นคนแกล้วกล้า มีกำลังสามารถนำมาซึ่ง
กามรสทุกอย่าง หญิงยังกระทำความพอใจในชายคนที่ ๙ อีก เพราะฉะนั้น
หญิงจึงชื่อว่าไม่เต็ม เพราะยังพร่อง หญิงทุกคนกินทุกอย่างเหมือน
เปลวไฟ พาไปได้ทุกอย่างเหมือนแม่น้ำ เหมือนกิ่งไม้มีหนาม ย่อมละ
ชายไปเพราะเหตุแห่งทรัพย์ ชายใดพึงวางความรักทั้งหมดในหญิง ชาย
นั้นเหมือนดักลมด้วยตาข่าย เหมือนตักน้ำใส่มหาสมุทรด้วยมือข้างเดียว
จะพึงได้ยินแต่เสียงมือของตน ภาวะของหญิงที่เป็นโจร รู้มาก หาความ
จริงได้ยาก เป็นอาการที่ใครๆ รู้ได้ยาก เหมือนรอยทางปลาในน้ำฉะนั้น
หญิงไม่มีความพอ อ่อนโยน พูดเพราะ ให้เต็มได้ยาก เสมอแม่น้ำ ทำ
ให้ล่มจม บุคคลรู้ดังนี้แล้ว พึงเว้นเสียให้ห่างไกล หญิงเป็นเหมือน
น้ำวน มีมายามาก ทำพรหมจรรย์ให้กำเริบ ทำให้ล่มจม บุคคลรู้ดังนี้
แล้ว พึงเว้นเสียให้ห่างไกล เมื่อหญิงคบบุรุษใด เพราะความพอใจ
หรือเพราะเหตุแห่งทรัพย์ ย่อมเผาบุรุษนั้นโดยพลัน เหมือนไฟป่าเผา
สถานที่เกิดของตน ฉะนั้น.
อถ ขลุ โภ นารโท เทวพฺราหฺมโณ อานนฺทสฺส
คิชฺฌราชสฺส อาทิมชฺฌคาถาปริโยสานํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา
คาถาโย อภาสิ✎ ร่าง
Atha khalu, bho, nārado devabrāhmaṇo ānandassa gijjharājassa ādimajjhakathāpariyosānaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imā gāthāyo abhāsi—
อ้างอิงPTS 5.450
จตฺตาโรเม น ปูเรนฺติ✎ ร่าง
“Cattārome na pūrenti,
เต เม สุณาถ ภาสโต✎ ร่าง
te me suṇātha bhāsato;
สมุทฺโท พฺราหฺมโณ ราชา✎ ร่าง
Samuddo brāhmaṇo rājā,
อิตฺถี จาปิ ทิชมฺปติ ฯ✎ ร่าง
itthī cāpi dijampati.
สริตา สาครํ ยนฺติ✎ ร่าง
Saritā sāgaraṁ yanti,
ยากาจิ ปฐวิสฺสิตา✎ ร่าง
yā kāci pathavissitā;
ตา สมุทฺทํ น ปูเรนฺติ โ✎ ร่าง
Tā samuddaṁ na pūrenti,
อนตฺตา ๑- หิ น ปูรติ ฯ✎ ร่าง
ūnattā hi na pūrati.
พฺราหฺมโณ จ อธิยาน✎ ร่าง
Brāhmaṇo ca adhīyāna,
เวทมกฺขานปญฺจมํ✎ ร่าง
vedamakkhānapañcamaṁ;
ภิยฺโยปิ สุตมิจฺเฉยฺย โ✎ ร่าง
Bhiyyopi sutamiccheyya,
อนตฺตา หิ น ปูรติ ฯ✎ ร่าง
ūnattā hi na pūrati.
ราชา จ ปฐวึ สพฺพํ✎ ร่าง
Rājā ca pathaviṁ sabbaṁ,
อ้างอิงสยามรัฐ 28.125
สสมุทฺทํ สปพฺพตํ✎ ร่าง
sasamuddaṁ sapabbataṁ;
อชฺฌาวสํ วิชินิตฺวา✎ ร่าง
Ajjhāvasaṁ vijinitvā,
อนนฺตรตโนจิตํ✎ ร่าง
anantaratanocitaṁ;
ปารํ สมุทฺทํ ปตฺเถติ โ✎ ร่าง
Pāraṁ samuddaṁ pattheti,
อนตฺตา หิ น ปูรติ ฯ✎ ร่าง
ūnattā hi na pūrati.
เอกเมกาย อิตฺถิยา✎ ร่าง
Ekamekāya itthiyā,
อฏฺฐฏฺฐ ปติโน สิยุํ✎ ร่าง
aṭṭhaṭṭha patino siyā;
สูรา จ พลวนฺโต จ✎ ร่าง
Sūrā ca balavanto ca,
สพฺพกามรสาหรา✎ ร่าง
sabbakāmarasāharā;
กเรยฺย นวเม ฉนฺทํ โ✎ ร่าง
Kareyya navame chandaṁ,
อนตฺตา หิ น ปูรติ ฯ✎ ร่าง
ūnattā hi na pūrati.
สพฺพิตฺถิโย สิขีริว สพฺพภกฺขา✎ ร่าง
Sabbitthiyo sikhiriva sabbabhakkhā,
สพฺพิตฺถิโย นทีริว สพฺพวาหินี✎ ร่าง
Sabbitthiyo nadīriva sabbavāhī;
สพฺพิตฺถิโย กณฺฏกานํว สาขา✎ ร่าง
Sabbitthiyo kaṇṭakānaṁva sākhā,
สพฺพิตฺถิโย ธนเหตุ วชนฺติ ฯ✎ ร่าง
Sabbitthiyo dhanahetu vajanti.
วาตญฺจ ชาเลน นโร ปรามเส✎ ร่าง
Vātañca jālena naro parāmase,
โอสิญฺจเย สาครเมกปาณินา✎ ร่าง
Osiñcaye sāgaramekapāṇinā;
สเกน หตฺเถน หเนยฺย ๒- โฆสํ✎ ร่าง
Sakena hatthena kareyya ghosaṁ,
โย สพฺพภาวํ ปมทาสุ โอสฺสเช ฯ✎ ร่าง
Yo sabbabhāvaṁ pamadāsu osaje.
โจรีนํ พหุพุทฺธีนํ✎ ร่าง
Corīnaṁ bahubuddhīnaṁ,
ยาสุ สจฺจํ สุทุลฺลภํ✎ ร่าง
yāsu saccaṁ sudullabhaṁ;
ถีนํ ภาโว ทุราชาโน✎ ร่าง
Thīnaṁ bhāvo durājāno,
มจฺฉสฺเสโวทเก คตํ ฯ✎ ร่าง
macchassevodake gataṁ.
อนลา มุทุสมฺภาสา✎ ร่าง
Analā mudusambhāsā,
อ้างอิงPTS 5.451 · พุทธชยันตี 31.406
ทุปฺปูรา ตา นทีสมา✎ ร่าง
duppūrā tā nadīsamā;
สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน✎ ร่าง
Sīdanti naṁ viditvāna,
อารกา ปริวชฺชเย ฯ✎ ร่าง
ārakā parivajjaye.
อาวฏฺฏนี มหามายา✎ ร่าง
Āvaṭṭanī mahāmāyā,
พฺรหฺมจริยวิโกปนา✎ ร่าง
brahmacariyavikopanā;
สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน✎ ร่าง
Sīdanti naṁ viditvāna,
อารกา ปริวชฺชเย ฯ✎ ร่าง
ārakā parivajjaye.
ยญฺเจตา อุปเสวนฺติ✎ ร่าง
Yaṁ etā upasevanti,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 69.91
ฉนฺทสา วา ธเนน วา✎ ร่าง
chandasā vā dhanena vā;
ชาตเวโทว สณฺฐานํ✎ ร่าง
Jātavedova saṇṭhānaṁ,
ขิปฺปํ อนุทหนฺติ นนฺติ ฯ✎ ร่าง
khippaṁ anudahanti nan”ti.