เล่ม ๒๙ — ขุททกนิกาย มหานิทเทส ข้อ 256

เนื้อความทั้งข้อ

[๒๕๖] คำว่า มุนีทราบโทษนั้น ในความเป็นฆราวาสอื่นแต่ความเป็นสมณะก่อนใน ธรรมวินัยนี้ มีความว่า คำว่า นั้น คือ มุนี ทราบ รู้ เทียบเคียง พิจารณา ทำให้ แจ่มแจ้ง ทำให้เป็นแจ้ง ซึ่งสมบัติและวิบัตินั้น คือ ยศและเกียรติในกาลก่อน คือ ในคราว เป็นสมณะ ย่อมกลายเป็นความเสื่อมยศและเสื่อมเกียรติ ของภิกษุผู้บอกคือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ สิกขาแล้ว เวียนมาเป็นคฤหัสถ์ในภายหลัง. คำว่า มุนี มีความว่า ญาณเรียกว่าโมนะ ได้แก่ ปัญญา ความรู้ทั่ว ฯลฯ ก้าวล่วงธรรมเป็นเครื่องข้องและตัณหา เพียงดังข่าย ดำรงอยู่ และเป็นผู้อันเทวดาและมนุษย์บูชาแล้ว บุคคลนั้นชื่อว่ามุนี. คำว่า ในธรรม วินัยนี้ คือ ในลัทธิ ในความควร ในความชอบใจ ในเขตแดน ในธรรม ในวินัย ใน ธรรมวินัย ในปาพจน์ ในพรหมจรรย์ ในสัตถุศาสน์ ในอัตภาพ ในมนุษยโลกนี้ เพราะ ฉะนั้น จึงชื่อว่า มุนีทราบโทษนั้น ในความเป็นฆราวาสอื่นแต่ความเป็นสมณะก่อนในธรรม วินัยนี้.

mnd7:63.1 #

เอตมาทีนวํ ญตฺวา มุนิ ปุพฺพาปเร อิธาติ✎ ร่าง

Etamādīnavaṁ ñatvā, muni pubbāpare idhāti.

อ้างอิงสยามรัฐ 29.190

mnd7:63.2 #

เอตนฺติ ปุพฺเพ สมณภาเว ยโส จ กิตฺติ จ อปรภาเค พุทฺธํ ธมฺมํ @เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. ปรมโยนํ ฯ ๒ ม. วินกํ มูลปทํ ฯ ๓ ม. คเวสนฺโต น วินฺทติ ฯ@๔ ม. คเวสนฺโต ฯ ๕ ม. ลทฺธาปิ ฯ ๖ ม. ยุ. เต ฯ ๗ ม. ยุ. โส ฯ@๘ โป. ม. สจาปิ เมถุเน ยุตฺโต ฯ สงฺฆํ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตสฺส อยโส จ อกิตฺติ จ✎ ร่าง

Etanti pubbe samaṇabhāve yaso ca kitti ca, aparabhāge buddhaṁ dhammaṁ saṅghaṁ sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattassa ayaso ca akitti ca;

mnd7:63.3 #

เอตํ สมฺปตฺติวิปตฺตึ✎ ร่าง

etaṁ sampattiṁ vipattiñca.

mnd7:63.4 #

ญตฺวา ชานิตฺวา ตุลยิตฺวา ตีรยิตฺวา วิภาวยิตฺวา วิภูตํ กตฺวา ฯ✎ ร่าง

Ñatvāti jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.

mnd7:63.5 #

มุนีติ✎ ร่าง

Munīti.

mnd7:63.6 #

โมนํ วุจฺจติ ญาณํ✎ ร่าง

Monaṁ vuccati ñāṇaṁ.

mnd7:63.7 #

ยา ปญฺญา ปชานนา ฯเปฯ สงฺคชาลมติจฺจ โส มุนิ ฯ✎ ร่าง

Yā paññā pajānanā …pe… saṅgajālamaticca so muni.

mnd7:63.8 #

อิธาติ อิมิสฺสา ทิฏฺฐิยา อิมิสฺสา ขนฺติยา อิมิสฺสา รุจิยา อิมสฺมึ อาทาเย อิมสฺมึ ธมฺเม อิมสฺมึ วินเย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อิมสฺมึ ปาวจเน อิมสฺมึ พฺรหฺมจริเย อิมสฺมึ สตฺถุสาสเน อิมสฺมึ อตฺตภาเว อิมสฺมึ มนุสฺสโลเกติ✎ ร่าง

Idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṁ ādāye imasmiṁ dhamme imasmiṁ vinaye imasmiṁ dhammavinaye imasmiṁ pāvacane imasmiṁ brahmacariye imasmiṁ satthusāsane imasmiṁ attabhāve imasmiṁ manussaloketi—

mnd7:63.9 #

เอตมาทีนวํ ญตฺวา มุนิ ปุพฺพาปเร อิธ ฯ✎ ร่าง

etamādīnavaṁ ñatvā muni pubbāpare idha.