เนื้อความทั้งข้อ
[๘๖] คำว่า แต่ว่าภิกษุผู้สงบ ดับกิเลสในตนแล้ว มีความว่า ชื่อว่าผู้สงบ เพราะ
เป็นผู้สงบ คือระงับ เข้าไประงับ เผา ดับ ปราศจาก ความสงบระงับ ความกำหนัด
ความขัดเคือง ความหลง ความโกรธ ความผูกโกรธ ความลบหลู่ ความตีเสมอ ความริษยา
ความตระหนี่ ความลวง ความโอ้อวด ความกระด้าง ความแข่งดี ความถือตัว ความดูหมิ่น
ความเมา ความประมาท กิเลสทั้งปวง ทุจริตทั้งปวง ความกระวนกระวายทั้งปวง ความเร่าร้อน
ทั้งปวง ความเดือดร้อนทั้งปวง อภิสังขารคือ อกุศลธรรมทั้งปวง จึงชื่อว่าเป็นผู้สงบ เข้าไป
สงบ ดับ สงบระงับแล้ว เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่าผู้สงบ. คำว่า ภิกษุ มีความว่า เพราะเป็นผู้
ทำลายธรรม ๗ ประการ จึงชื่อว่าภิกษุ คือ ทำลายสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส
ราคะ โทสะ โมหะและมานะ. ภิกษุนั้นทำลายแล้วซึ่งอกุศลธรรมอันลามก อันเป็นปัจจัยแห่ง
ความมัวหมอง ให้เกิดในภพใหม่ มีความกระวนกระวาย มีวิบากเป็นทุกข์ เป็นที่ตั้งแห่งชาติ
ชรา และมรณะต่อไป.
สมจริงดังที่พระผู้มีพระภาคตรัสว่า
ดูกรสภิยะ ผู้ใดควรแก่การชมเชยเหล่านี้ว่าถึงปรินิพพานแล้ว ด้วย
ธรรมเป็นหนทางอันตนให้เจริญ ข้ามความสงสัยเสียแล้ว ละแล้วซึ่ง
ความเสื่อมและความเจริญ อยู่จบแล้วและเป็นผู้มีภพใหม่สิ้นแล้ว ผู้
นั้นชื่อว่าภิกษุ.
อนึ่ง ผู้สงบ ชื่อว่าภิกษุ.
คำว่า ผู้ดับกิเลสในตนแล้ว มีความว่า เพราะเป็นผู้ดับความกำหนัด ความขัดเคือง
ความหลง ความโกรธ ความผูกโกรธ ความลบหลู่ ความตีเสมอ ความริษยา ความตระหนี่
ความลวง ความโอ้อวด ความกระด้าง ความแข่งดี ความถือตัว ความดูหมิ่น ความเมา
ความประมาท กิเลสทั้งปวง ทุจริตทั้งปวง ความกระวนกระวายทั้งปวง ความเร่าร้อนทั้งปวง
ความเดือดร้อนทั้งปวง อภิสังขารคืออกุศลธรรมทั้งปวง จึงชื่อว่า ผู้ดับกิเลสในตนแล้ว เพราะ
ฉะนั้น จึงชื่อว่า แต่ว่าภิกษุผู้สงบแล้ว ดับกิเลสในตนแล้ว.
สนฺโต จ ภิกฺขุ อภินิพฺพุตตฺโตติ✎ ร่าง
Santo ca bhikkhu abhinibbutattoti.
อ้างอิงสยามรัฐ 29.83 · ฉัฏฐสังคายนา 77.50
สนฺโตติ ราคสฺส สนฺตตฺตา
สนฺโต✎ ร่าง
Santoti rāgassa samitattā santo,
โทสสฺส สนฺตตฺตา สนฺโต✎ ร่าง
dosassa samitattā santo,
โมหสฺส สนฺตตฺตา ๑- สนฺโต✎ ร่าง
mohassa samitattā santo,
อุปนาหสฺส✎ ร่าง
upanāhassa …
มกฺขสฺส✎ ร่าง
makkhassa …
ปฬาสสฺส✎ ร่าง
paḷāsassa …
มจฺฉริยสฺส✎ ร่าง
macchariyassa …
สาเฐยฺยสฺส✎ ร่าง
sāṭheyyassa …
ถมฺภสฺส✎ ร่าง
thambhassa …
สารมฺภสฺส✎ ร่าง
sārambhassa …
อติมานสฺส✎ ร่าง
atimānassa …
ปมาทสฺส✎ ร่าง
pamādassa …
สพฺพกิเลสานํ✎ ร่าง
sabbakilesānaṁ …
สพฺพทุจฺจริตานํ✎ ร่าง
sabbaduccaritānaṁ …
สพฺพทรถานํ✎ ร่าง
sabbadarathānaṁ …
สพฺพปริฬาหานํ✎ ร่าง
sabbapariḷāhānaṁ …
สพฺพสนฺตาปานํ✎ ร่าง
sabbasantāpānaṁ …
สพฺพากุสลาภิสงฺขารานํ
สนฺตตฺตา สมิตตฺตา วูปสมิตตฺตา วิชฺฌาตตฺตา นิพฺพุตตฺตา วิคตตฺตา
ปฏิปฺปสฺสทฺธตฺตา สนฺโต วูปสนฺโต นิพฺพุโต ปฏิปฺปสฺสทฺโธติ✎ ร่าง
sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—
ภิกฺขูติ สตฺตนฺนํ ธมฺมานํ ภินฺนตฺตา ภิกฺขุ ฯ✎ ร่าง
Bhikkhūti sattannaṁ dhammānaṁ bhinnattā bhikkhu—
สกฺกายทิฏฺฐิ
ภินฺนา โหติ วิจิกิจฺฉา ภินฺนา โหติ สีลพฺพตปรามาโส ภินฺโน โหติ
ราโค ภินฺโน โหติ โทโส ภินฺโน โหติ โมโห ภินฺโน โหติ มาโน ภินฺโน
@เชิงอรรถ: ๑ โป. ม. สมิตตฺตา ฯ
โหติ ฯ✎ ร่าง
sakkāyadiṭṭhi bhinnā hoti, vicikicchā bhinnā hoti, sīlabbataparāmāso bhinno hoti, rāgo bhinno hoti, doso bhinno hoti, moho bhinno hoti, māno bhinno hoti.
ภินฺนสฺส โหนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สงฺกิเลสิกา
โปโนพฺภวิกา สทรา ทุกฺขวิปากา อายตึ ชาติชรามรณียา ฯ✎ ร่าง
Bhinnāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
ปชฺเชน กเตน อตฺตนา (สภิยาติ ภควา✎ ร่าง
“Pajjena katena attanā,
อ้างอิงPTS 71 · พุทธชยันตี 33.98
ปรินิพฺพานคโต วิติณฺณกงฺโข✎ ร่าง
Parinibbānagato vitiṇṇakaṅkho;
วิภวญฺจ ภวญฺจ วิปฺปหาย✎ ร่าง
Vibhavañca bhavañca vippahāya,
วุสิตวา ขีณปุนพฺภโวติ ๑- ฯ✎ ร่าง
Vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhū”ti.
สนฺโต จ ภิกฺขุ ฯ อภินิพฺพุตตฺโตติ ราคสฺส นิพฺพาปิตตฺตา โทสสฺส
นิพฺพาปิตตฺตา โมหสฺส นิพฺพาปิตตฺตา อภินิพฺพุตตฺโต โกธสฺส✎ ร่าง
Santo ca bhikkhu abhinibbutattoti rāgassa nibbāpitattā abhinibbutatto, dosassa nibbāpitattā abhinibbutatto, mohassa nibbāpitattā abhinibbutatto, kodhassa …
อุปนาหสฺส✎ ร่าง
upanāhassa …
มกฺขสฺส✎ ร่าง
makkhassa …
ปฬาสสฺส✎ ร่าง
paḷāsassa …
มจฺฉริยสฺส✎ ร่าง
macchariyassa …
สาเฐยฺยสฺส ถมฺภสฺส สารมฺภสฺส มานสฺส อติมานสฺส มทสฺส
ปมาทสฺส✎ ร่าง
sāṭheyyassa …
สพฺพกิเลสานํ✎ ร่าง
sabbakilesānaṁ …
สพฺพทุจฺจริตานํ✎ ร่าง
sabbaduccaritānaṁ …
สพฺพทรถานํ✎ ร่าง
sabbadarathānaṁ …
สพฺพปริฬาหานํ✎ ร่าง
sabbapariḷāhānaṁ …
สพฺพสนฺตาปานํ✎ ร่าง
sabbasantāpānaṁ …
สพฺพากุสลาภิสงฺขารานํ
นิพฺพาปิตตฺตา อภินิพฺพุตตฺโตติ✎ ร่าง
sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbāpitattā abhinibbutattoti—
สนฺโต จ ภิกฺขุ อภินิพฺพุตตฺโต ฯ✎ ร่าง
santo ca bhikkhu abhinibbutatto.