เนื้อความทั้งข้อ
[๙๘๐] บทว่า อถ ในคำว่า ลำดับต่อไป ... ราคะเหล่านั้น เป็นธุลี ๕ ประการในโลก
เป็นบทสนธิ เป็นบทอุปสรรค เป็นบทปทปูรณะ เป็นศัพท์ประชุมอักขระ เป็นศัพท์สละสลวย
ด้วยพยัญชนะ เป็นลำดับบท. คำว่า ธุลี ๕ ประการ คือ ราคะในรูป ราคะในเสียง ราคะในกลิ่น
ราคะในรส ราคะในโผฏฐัพพะ. อนึ่ง ได้แก่ ราคะดังที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า
ราคะเรากล่าวว่าเป็นธุลี มิได้กล่าวละอองว่าเป็นธุลี คำว่า ธุลี เป็นชื่อ
ของราคะ บัณฑิตทั้งหลายนั้นละธุลีนี้แล้ว ย่อมอยู่ในศาสนาแห่งพระ-
พุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี โทสะเรากล่าวว่าเป็นธุลี มิได้กล่าวละอองว่าเป็น
ธุลี คำว่า ธุลีเป็นชื่อของโทสะ บัณฑิตทั้งหลายนั้นละธุลีนี้แล้ว ย่อม
อยู่ในศาสนาแห่งพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี โมหะเรากล่าวว่าเป็นธุลี
มิได้กล่าวละอองว่าเป็นธุลี คำว่า ธุลี เป็นชื่อของโมหะ บัณฑิตทั้ง
หลายนั้นละธุลีนี้แล้ว ย่อมอยู่ในศาสนาแห่งพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี.
คำว่า ในโลก คือ ในอบายโลก มนุษยโลก เทวโลก ขันธโลก ธาตุโลก อายตนโลก
เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า ลำดับต่อไป ... ราคะเหล่านั้นเป็นธุลี ๕ ประการในโลก.
อถาปรํ ปญฺจ รชานิ โลเกติ✎ ร่าง
Athāparaṁ pañca rajāni loketi.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 77.383
อถาติ ปทสนฺธิ ปทสํสคฺโค
ปทปาริปูริ ๑- อกฺขรสมวาโย พฺยญฺชนสิลิฏฺฐตา ปทานุปุพฺพตาเมตํ✎ ร่าง
Athāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
ปญฺจ รชานีติ รูปราโค ๒- สทฺทราโค คนฺธราโค รสราโค
โผฏฺฐพฺพราโค ฯ อถวา✎ ร่าง
Pañca rajānīti rūparajo, saddarajo, gandharajo, rasarajo, phoṭṭhabbarajo.
ราโค รโช น จ ปน เรณู ๑- วุจฺจติ✎ ร่าง
“Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati,
อ้างอิงสยามรัฐ 29.624
ราคสฺเสตํ อธิวจนํ รโชติ✎ ร่าง
Rāgassetaṁ adhivacanaṁ rajoti;
เอตํ รชํ วิปฺปชหิตฺว ๒- ปณฺฑิตา✎ ร่าง
Etaṁ rajaṁ vippajahitvā paṇḍitā,
วิหรนฺติ เต วิคตรชสฺส สาสเน ฯ✎ ร่าง
Viharanti te vigatarajassa sāsane.
โทโส รโช น จ ปน เรณู วุจฺจติ
โทสสฺ✎ ร่าง
Doso rajo na ca pana reṇu vuccati,
เสตํ อธิวจนํ รโชติ
เอตํ รชํ วิปฺปชหิตฺว ปณฺฑิตา✎ ร่าง
…pe…
วิหรนฺติ เต วิคตรชสฺส สาสเน ฯ✎ ร่าง
Viharanti te vigatarajassa sāsane.
โมโห รโช น จ ปน เรณู วุจฺจติ
โมหสฺ✎ ร่าง
Moho rajo na ca pana reṇu vuccati,
เสตํ อธิวจนํ รโชติ
เอตํ รชํ วิปฺปชหิตฺว ปณฺฑิตา✎ ร่าง
…pe…
วิหรนฺติ เต วิคตรชสฺส สาสเน ฯ✎ ร่าง
Viharanti te vigatarajassa sāsane”.
โลเกติ อปายโลเก มนุสฺสโลเก เทวโลเก ขนฺธโลเก ธาตุโลเก
อายตนโลเกติ✎ ร่าง
Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—
อ้างอิงPTS 506
อถาปรํ ปญฺจ รชานิ โลเก ฯ✎ ร่าง
athāparaṁ pañca rajāni loke.