เนื้อความทั้งข้อ
[๑๙๕] คำว่า พฺราหฺมณํ ในอุเทศว่า ยํ พฺราหฺมณํ เวทคุํ อภิชญญา ความว่า ชื่อว่า
เป็นพราหมณ์เพราะเป็นผู้ลอยเสียแล้วซึ่งธรรม ๗ ประการ. เป็นผู้ลอยสักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา
สีลัพพตปรามาส ราคะ โทสะ โมหะ มานะ. เป็นผู้ลอยอกุศลบาปธรรมอันทำให้เศร้าหมอง
ให้เกิดในภพใหม่ มีความกระวนกระวาย มีทุกข์เป็นวิบาก เป็นที่ตั้งแห่งชาติ ชราและมรณะ
ต่อไป.
(พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ดูกรสภิยะ) พระผู้มีพระภาค
ลอยเสียแล้วซึ่งธรรมอันลามกทั้งปวง ปราศจากมลทิน มีจิต
ตั้งมั่นดี มีจิตคงที่ ล่วงแล้วซึ่งสงสาร เป็นผู้บริบูรณ์.
พระผู้มีพระภาคนั้นอันตัณหาและทิฏฐิไม่อาศัย เป็นผู้คงที่
บัณฑิตกล่าวว่าเป็นผู้ประเสริฐ.
ญาณในมรรค ๔ ตรัสว่าเวท ในคำว่า เวทคุํ ฯลฯ พราหมณ์นั้นเป็นเวทคู เพราะล่วง
เสียซึ่งเวททั้งปวง.
คำว่า อภิชญฺญา ความว่า พึงรู้จัก คือ พึงรู้ทั่ว รู้แจ้ง รู้แจ้งเฉพาะ แทงตลอด
เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า พึงรู้จักผู้ใดว่าเป็นพราหมณ์ผู้ถึงเวท.
ยํ พฺราหฺมณํ เวทคุํ อภิชญฺญาติ✎ ร่าง
Yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññāti.
พฺราหฺมณนฺติ
สตฺตนฺนํ ธมฺมานํ พาหิตตฺตา พฺราหฺมโณ ฯ✎ ร่าง
Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo.
สกฺกายทิฏฺฐิ พาหิตา
โหติ วิจิกิจฺฉา พาหิตา โหติ สีลพฺพตปรามาโส พาหิโต
โหติ ราโค พาหิโต โหติ โทโส พาหิโต โหติ โมโห พาหิโต
โหติ มาโน พาหิโต โหติ ฯ✎ ร่าง
Sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti, rāgo bāhito hoti, doso bāhito hoti, moho bāhito hoti, māno bāhito hoti.
พาหิตสฺส ๑- โหนฺติ ปาปกา อกุสลา ธมฺมา
สงฺกิเลสิกา โปโนพฺภวิกา สทรา ทุกฺขวิปากา อายตึ ชาติชรามรณียา ฯ✎ ร่าง
Bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
พาเหตฺวา สพฺพปาปกานิ (สภิยาติ ภควา)
ภควา✎ ร่าง
Bāhitvā sabbapāpakāni,
อ้างอิงพุทธชยันตี 34.182
วิมโล สาธุสมาหิโต ฐิตตฺโต✎ ร่าง
Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;
สํสารมติจฺจ เกวลี โส✎ ร่าง
Saṁsāramaticca kevalī so,
อนิสฺสิโต ๒- ตาทิ ปวุจฺจเต พฺรหฺมา ๓- ฯ✎ ร่าง
Asito tādi pavuccate sa brahmā.
เวทคุนฺติ เวโท วุจฺจติ จตูสุ มคฺเคสุ ญาณํ ฯเปฯ✎ ร่าง
Vedagūti vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ …pe…
สพฺพเวทมติจฺจ ๔- เวทคู โสติ ฯ✎ ร่าง
sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.
อภิชญฺญาติ อภิชาเนยฺย อาชาเนยฺย
วิชาเนยฺย ปฏิวิชาเนยฺย ปฏิวิชฺเฌยฺยาติ✎ ร่าง
Abhijaññāti abhijāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—
ยํ พฺราหฺมณํ เวทคุํ
อภิชญฺญา ฯ✎ ร่าง
yaṁ brāhmaṇaṁ vedagumābhijaññā.