เล่ม ๓๑ — ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค ข้อ 325

เนื้อความทั้งข้อ

[๓๒๕] ปุถุชนย่อมเห็นสังขารโดยความเป็นตนอย่างไร ฯ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมเห็นจักขุสัมผัสสชาเจตนา ... มโนสัมผัสสชา เจตนา โดยความเป็นตน คือ ย่อมเห็นมโนสัมผัสสชาเจตนาและตนไม่เป็นสองว่า มโนสัมผัสสชาเจตนาอันใด เราก็อันนั้น เราอันใด มโนสัมผัสสชาเจตนาก็อันนั้น เปรียบเหมือนเมื่อประทีปน้ำมันกำลังลุกโพลงอยู่ บุคคลย่อมเห็นเปลวไฟและ แสงสว่างไม่เป็นสอง ... ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อม เห็นมโนสัมผัสสชาเจตนาโดยความเป็นตน ... นี้เป็นอัตตานุทิฐิมีสังขารเป็นวัตถุ ที่ ๑ อัตตานุทิฐิเป็นมิจฉาทิฐิ ฯลฯ เหล่านี้เป็นสังโยชน์ แต่ไม่ใช่ทิฐิ ปุถุชน ย่อมเห็นสังขารโดยความเป็นตนอย่างนี้ ฯ

ps1.2:56.1 #

กถํ สงฺขาเร อตฺตโต สมนุปสฺสติ ฯ✎ ร่าง

Kathaṁ saṅkhāre attato samanupassati?

อ้างอิงสยามรัฐ 31.217

ps1.2:56.2 #

อิเธกจฺโจ จกฺขุสมฺผสฺสชํ เจตนํ โสตสมฺผสฺสชํ เจตนํ ฆานสมฺผสฺสชํ เจตนํ ชิวฺหาสมฺผสฺสชํ เจตนํ กายสมฺผสฺสชํ เจตนํ มโนสมฺผสฺสชํ เจตนํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ✎ ร่าง

Idhekacco cakkhusamphassajaṁ cetanaṁ sotasamphassajaṁ cetanaṁ ghānasamphassajaṁ cetanaṁ jivhāsamphassajaṁ cetanaṁ kāyasamphassajaṁ cetanaṁ manosamphassajaṁ cetanaṁ attato samanupassati.

ps1.2:56.3 #

ยา มโนสมฺผสฺสชา เจตนา โส อหํ✎ ร่าง

“Yā manosamphassajā cetanā, so ahaṁ;

ps1.2:56.4 #

โย อหํ สา มโนสมฺผสฺสชา เจตนาติ✎ ร่าง

yo ahaṁ sā manosamphassajā cetanā”ti—

ps1.2:56.5 #

มโนสมฺผสฺสชํ เจตนญฺจ อตฺตญฺจ อทฺวยํ สมนุปสฺสติ✎ ร่าง

manosamphassajaṁ cetanañca attañca advayaṁ samanupassati.

ps1.2:56.6 #

เสยฺยถาปิ เตลปฺปทีปสฺส ฌายโต ยา อจฺฉิ โส วณฺโณ โย วณฺโณ สา อจฺฉีติ✎ ร่าง

Seyyathāpi telappadīpassa jhāyato “yā acci so vaṇṇo, yo vaṇṇo sā accī”ti—

ps1.2:56.7 #

อจฺฉิญฺจ วณฺณญฺจ อทฺวยํ สมนุปสฺสติ✎ ร่าง

acciñca vaṇṇañca advayaṁ samanupassati.

ps1.2:56.8 #

เอวเมว อิเธกจฺโจ มโนสมฺผสฺสชํ เจตนํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ✎ ร่าง

Evamevaṁ idhekacco manosamphassajaṁ cetanaṁ attato samanupassati.

ps1.2:56.9 #

ยา มโนสมฺผสฺสชา เจตนา โส อหํ โย อหํ สา มโนสมฺผสฺสชา เจตนาติ✎ ร่าง

“Yā manosamphassajā cetanā so ahaṁ, yo ahaṁ sā manosamphassajā cetanā”ti—

ps1.2:56.10 #

มโนสมฺผสฺสชํ เจตนญฺจ อตฺตญฺจ อทฺวยํ สมนุปสฺสติ✎ ร่าง

manosamphassajaṁ cetanañca attañca advayaṁ samanupassati.

ps1.2:56.11 #

อภินิเวสปรามาโส ทิฏฺฐิ✎ ร่าง

Abhinivesaparāmāso diṭṭhi.

ps1.2:56.12 #

ทิฏฺฐิ น วตฺถุ วตฺถุ น ทิฏฺฐิ✎ ร่าง

Diṭṭhi na vatthu, vatthu na diṭṭhi.

ps1.2:56.13 #

อญฺญา ทิฏฺฐิ อญฺญํ วตฺถุ✎ ร่าง

Aññā diṭṭhi, aññaṁ vatthu.

ps1.2:56.14 #

ยา จ ทิฏฺฐิ ยญฺจ วตฺถุ✎ ร่าง

Yā ca diṭṭhi yañca vatthu—

ps1.2:56.15 #

อยํ ปฐมา สงฺขารวตฺถุกา อตฺตานุทิฏฺฐิ✎ ร่าง

ayaṁ paṭhamā saṅkhāravatthukā attānudiṭṭhi.

ps1.2:56.16 #

อตฺตานุทิฏฺฐิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ✎ ร่าง

Attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi …pe…

ps1.2:56.17 #

อิมานิ สญฺโญชนานิ น จ ทิฏฺฐิโย✎ ร่าง

imāni saññojanāni, na ca diṭṭhiyo.

ps1.2:56.18 #

เอวํ สงฺขาเร อตฺตโต สมนุปสฺสติ ฯ✎ ร่าง

Evaṁ saṅkhāre attato samanupassati.