เล่ม ๓๑ — ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค ข้อ 332

เนื้อความทั้งข้อ

[๓๓๒] ปุถุชนย่อมเห็นตนในวิญญาณอย่างไร ฯ บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมเห็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร โดย ความเป็นตน เขามีความเห็นอย่างนี้ว่า นี้แลเป็นตัวตนของเรา แต่ว่าตัวตนของเรา นี้นั้นแลมีอยู่ในวิญญาณนี้ ดังนี้ ชื่อว่าย่อมเห็นตนในวิญญาณ เปรียบเหมือน แก้วมณีที่เขาใส่ไว้ในขวด ... ชื่อว่าย่อมเห็นแก้วมณีในขวด ฉันใด บุคคล บางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเห็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร โดย ความเป็นตน นี้เป็นอัตตานุทิฐิมีวิญญาณเป็นวัตถุที่ ๔ ฯลฯ เหล่านี้เป็นสังโยชน์ แต่ไม่ใช่ทิฐิ ปุถุชนย่อมเห็นตนในวิญญาณอย่างนี้ อัตตานุทิฐิมีความถือผิดด้วย อาการ ๒๐ เหล่านี้ ฯ

ps1.2:63.1 #

กถํ วิญฺญาณสฺมึ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ ฯ✎ ร่าง

Kathaṁ viññāṇasmiṁ attānaṁ samanupassati?

อ้างอิงPTS 1.149 · สยามรัฐ 31.222

ps1.2:63.2 #

อิเธกจฺโจ รูปํ✎ ร่าง

Idhekacco rūpaṁ …

ps1.2:63.3 #

เวทนํ✎ ร่าง

vedanaṁ …

ps1.2:63.4 #

สญฺญํ✎ ร่าง

saññaṁ …

ps1.2:63.5 #

สงฺขาเร อตฺตโต สมนุปสฺสติ✎ ร่าง

saṅkhāre attato samanupassati.

ps1.2:63.6 #

ตสฺส เอวํ โหติ✎ ร่าง

Tassa evaṁ hoti—

ps1.2:63.7 #

อยํ โข เม อตฺตา✎ ร่าง

“ayaṁ kho me attā.

ps1.2:63.8 #

โส โข ปน เม อยํ อตฺตา อิมสฺมึ วิญฺญาเณติ✎ ร่าง

So kho pana me ayaṁ attā imasmiṁ viññāṇe”ti.

ps1.2:63.9 #

วิญฺญาณสฺมึ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ✎ ร่าง

Viññāṇasmiṁ attānaṁ samanupassati.

ps1.2:63.10 #

เสยฺยถาปิ มณิ กรณฺฑเก ปกฺขิตฺโต อสฺส✎ ร่าง

Seyyathāpi maṇi karaṇḍake pakkhitto assa.

ps1.2:63.11 #

ตเมนํ ปุริโส เอวํ วเทยฺย✎ ร่าง

Tamenaṁ puriso evaṁ vadeyya—

ps1.2:63.12 #

อยํ มณิ อยํ กรณฺฑโก✎ ร่าง

“ayaṁ maṇi, ayaṁ karaṇḍako.

ps1.2:63.13 #

อญฺโญ มณิ อญฺโญ กรณฺฑโก✎ ร่าง

Añño maṇi, añño karaṇḍako.

ps1.2:63.14 #

โส โข ปนายํ มณิ อิมสฺมึ กรณฺฑเกติ✎ ร่าง

So kho panāyaṁ maṇi imasmiṁ karaṇḍake”ti.

ps1.2:63.15 #

กรณฺฑกสฺมึ มณึ สมนุปสฺสติ✎ ร่าง

Karaṇḍakasmiṁ maṇiṁ samanupassati.

ps1.2:63.16 #

เอวเมว อิเธกจฺโจ รูปํ✎ ร่าง

Evamevaṁ idhekacco rūpaṁ …

ps1.2:63.17 #

เวทนํ✎ ร่าง

vedanaṁ …

ps1.2:63.18 #

สญฺญํ✎ ร่าง

saññaṁ …

ps1.2:63.19 #

สงฺขาเร อตฺตโต สมนุปสฺสติ✎ ร่าง

saṅkhāre attato samanupassati.

ps1.2:63.20 #

ตสฺส เอวํ โหติ✎ ร่าง

Tassa evaṁ hoti—

ps1.2:63.21 #

อยํ โข เม อตฺตา✎ ร่าง

“ayaṁ kho me attā.

ps1.2:63.22 #

โส โข ปน เม อยํ อตฺตา อิมสฺมึ วิญฺญาเณติ✎ ร่าง

So kho pana me ayaṁ attā imasmiṁ viññāṇe”ti.

ps1.2:63.23 #

วิญฺญาณสฺมึ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ✎ ร่าง

Viññāṇasmiṁ attānaṁ samanupassati.

ps1.2:63.24 #

อภินิเวสปรามาโส ทิฏฺฐิ✎ ร่าง

Abhinivesaparāmāso diṭṭhi.

ps1.2:63.25 #

ทิฏฺฐิ น วตฺถุ วตฺถุ น ทิฏฺฐิ✎ ร่าง

Diṭṭhi na vatthu, vatthu na diṭṭhi.

ps1.2:63.26 #

อญฺญา ทิฏฺฐิ อญฺญํ วตฺถุ✎ ร่าง

Aññā diṭṭhi, aññaṁ vatthu.

ps1.2:63.27 #

ยา จ ทิฏฺฐิ ยญฺจ วตฺถุ✎ ร่าง

Yā ca diṭṭhi yañca vatthu—

ps1.2:63.28 #

อยํ จตุตฺถา วิญฺญาณวตฺถุกา อตฺตานุทิฏฺฐิ✎ ร่าง

ayaṁ catutthā viññāṇavatthukā attānudiṭṭhi.

ps1.2:63.29 #

อตฺตานุทิฏฺฐิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ✎ ร่าง

Attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi …pe…

ps1.2:63.30 #

อิมานิ สญฺโญชนานิ น จ ทิฏฺฐิโย✎ ร่าง

imāni saññojanāni, na ca diṭṭhiyo.

ps1.2:63.31 #

เอวํ วิญฺญาณสฺมึ อตฺตานํ สมนุปสฺสติ✎ ร่าง

Evaṁ viññāṇasmiṁ attānaṁ samanupassati.

ps1.2:63.32 #

อตฺตานุทิฏฺฐิยา อิเมหิ วีสติยา อากาเรหิ อภินิเวโส โหติ ฯ✎ ร่าง

Attānudiṭṭhiyā imehi vīsatiyā ākārehi abhiniveso hoti.

ps1.2:63.33 #

—

Attānudiṭṭhiniddeso dutiyo.

ps1.2:64.0 #

—

1.2.3. Micchādiṭṭhiniddesa