เนื้อความทั้งข้อ
[๔๗๕] ชื่อว่าวิโมกข์ เพราะอรรถว่า ภิกษุผู้ไม่มีความสำคัญว่าเป็นรูป
ในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอก อย่างไร ฯ
ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ ไม่มนสิการถึงเฉพาะนิมิตสีเขียวในภายใน
ไม่ได้นีลสัญญา ย่อมน้อมจิตไปในนิมิตสีเขียวภายนอก ย่อมได้นีลสัญญา
เธอทำนิมิตนั้นให้เป็นอันถือไว้ดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว กำหนดไว้ดีแล้ว ครั้น
แล้วเธอย่อมเสพ เจริญ ทำให้มาก เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า เราไม่มีความสำคัญ
ว่าเป็นรูปในภายใน นิมิตสีเขียวภายนอกนี้เป็นรูป เธอก็มีรูปสัญญา ภิกษุ
บางรูปในธรรมวินัยนี้ ไม่มนสิการถึงเฉพาะนิมิตสีเหลือง ... นิมิตสีแดง ...
นิมิตสีขาวในภายใน ไม่ได้โอทาตสัญญา ย่อมน้อมจิตไปในนิมิตสีขาวภายนอก
ย่อมได้โอทาตสัญญา เธอทำนิมิตนั้นให้เป็นอันถือไว้ดีแล้ว ทรงจำไว้ดีแล้ว
กำหนดไว้ดีแล้ว ครั้นแล้วเธอย่อมเสพ เจริญ ทำให้มาก เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
เราไม่มีความสำคัญว่าเป็นรูปในภายใน นิมิตสีขาวในภายนอกนี้เป็นรูป เธอก็มี
รูปสัญญา ชื่อว่าวิโมกข์ เพราะอรรถว่า ภิกษุผู้ไม่มีความสำคัญว่าเป็นรูปในภายใน
เห็นรูปทั้งหลายในภายนอก อย่างนี้ ฯ
กถํ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสตีติ
วิโมกฺโข ฯ✎ ร่าง
Kathaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passatīti—vimokkho?
อ้างอิงPTS 2.39
อิเธกจฺโจ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ นีลนิมิตฺตํ น มนสิ
กโรติ นีลสญฺญํ น ปฏิลภติ✎ ร่าง
Idhekacco ajjhattaṁ paccattaṁ nīlanimittaṁ na manasikaroti, nīlasaññaṁ na paṭilabhati;
พหิทฺธา นีลนิมิตฺเต จิตฺตํ
อุปสํหรติ นีลสญฺญํ ปฏิลภติ✎ ร่าง
bahiddhā nīlanimitte cittaṁ upasaṁharati, nīlasaññaṁ paṭilabhati.
โส ตํ นิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ กโรติ
สูปธาริตํ อุปธาเรติ สฺวาวตฺถิตํ อวตฺถาเปติ✎ ร่าง
So taṁ nimittaṁ suggahitaṁ karoti, sūpadhāritaṁ upadhāreti, svāvatthitaṁ avatthāpeti.
โส ตํ นิมิตฺตํ
สุคฺคหิตํ กตฺวา สูปธาริตํ อุปธาเรตฺวา สฺวาวตฺถิตํ อวตฺถาเปตฺวา
อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ✎ ร่าง
So taṁ nimittaṁ suggahitaṁ katvā sūpadhāritaṁ upadhāretvā svāvatthitaṁ avatthāpetvā āsevati bhāveti bahulīkaroti.
ตสฺส เอวํ โหติ✎ ร่าง
Tassa evaṁ hoti—
อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี ๑-
พหิทฺธา รูปมิทนฺติ รูปสญฺญี โหติ✎ ร่าง
“ajjhattaṁ arūpaṁ, bahiddhā rūpamidan”ti, rūpasaññī hoti.
อิเธกจฺโจ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ ปีตนิมิตฺตํ✎ ร่าง
Idhekacco ajjhattaṁ paccattaṁ pītanimittaṁ …pe…
โลหิตนิมิตฺตํ✎ ร่าง
lohitanimittaṁ …pe…
โอทาตนิมิตฺตํ น มนสิ กโรติ โอทาตสญฺญํ น ปฏิลภติ✎ ร่าง
odātanimittaṁ na manasikaroti, odātasaññaṁ na paṭilabhati;
พหิทฺธา
โอทาตนิมิตฺเต จิตฺตํ อุปสํหรติ โอทาตสญฺญํ ปฏิลภติ✎ ร่าง
bahiddhā odātanimitte cittaṁ upasaṁharati, odātasaññaṁ paṭilabhati.
โส ตํ
นิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ กโรติ สูปธาริตํ อุปธาเรติ สฺวาวตฺถิตํ อวตฺถาเปติ✎ ร่าง
So taṁ nimittaṁ suggahitaṁ karoti, sūpadhāritaṁ upadhāreti, svāvatthitaṁ avatthāpeti.
โส ตํ นิมิตฺตํ สุคฺคหิตํ กตฺวา สูปธาริตํ อุปธาเรตฺวา สฺวาวตฺถิตํ
อวตฺถาเปตฺวา อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ✎ ร่าง
So taṁ nimittaṁ suggahitaṁ katvā sūpadhāritaṁ upadhāretvā svāvatthitaṁ avatthāpetvā āsevati bhāveti bahulīkaroti.
ตสฺส เอวํ โหติ✎ ร่าง
Tassa evaṁ hoti—
อชฺฌตฺตํ อรูปํ พหิทฺธา รูปมิทนฺติ รูปสญฺญี โหติ✎ ร่าง
“ajjhattaṁ arūpaṁ bahiddhā rūpamidan”ti, rūpasaññī hoti.
เอวํ อชฺฌตฺตํ
อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสตีติ✎ ร่าง
Evaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passatīti—
วิโมกฺโข ฯ✎ ร่าง
vimokkho.