อิโต สตสหสฺสมฺหิ✎ ร่าง
“Ito satasahassamhi,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.198
กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก✎ ร่าง
kappe uppajji nāyako;
มหปฺปโภ ติโลกคฺโค✎ ร่าง
Mahappabho tilokaggo,
นาเมน ปทุมุตฺตโร ฯ✎ ร่าง
nāmena padumuttaro.
ขิปฺปาภิญฺญสฺส ภิกฺขุสฺส✎ ร่าง
Khippābhiññassa bhikkhussa,
คุณํ กิตฺตยโต มุเน✎ ร่าง
guṇaṁ kittayato mune;
สุตฺวา อุทคฺคจิตฺโตหํ✎ ร่าง
Sutvā udaggacittohaṁ,
การํ กตฺวา มเหสิโน ฯ✎ ร่าง
kāraṁ katvā mahesino.
ทตฺวา สตฺตาหิกํ ทานํ✎ ร่าง
Datvā sattāhikaṁ dānaṁ,
อ้างอิงพุทธชยันตี 37.1.320
สสิสฺสสฺส มุเน อหํ✎ ร่าง
sasissassa mune ahaṁ;
อภิวาทิย สมฺพุทฺธํ✎ ร่าง
Abhivādiya sambuddhaṁ,
ตํ ฐานํ ปตฺถยึ ตทา ฯ✎ ร่าง
taṁ ṭhānaṁ patthayiṁ tadā.
ตโต มํ พฺยากริ พุทฺโธ✎ ร่าง
Tato maṁ byākari buddho,
เอตํ ปสฺสถ พฺราหฺมณํ✎ ร่าง
‘etaṁ passatha brāhmaṇaṁ;
ปติตํ ปาทมูเล เม✎ ร่าง
Patitaṁ pādamūle me,
ปินสมฺปนฺนเวกฺขณํ ๑- ฯ✎ ร่าง
cariyaṁ paccavekkhaṇaṁ.
เหมยญฺโญปจิตงฺคํ✎ ร่าง
Hemayaññopacitaṅgaṁ,
อ้างอิงPTS 2.476 · ฉัฏฐสังคายนา 58.125
อวทาตํ ตนุตฺตจํ✎ ร่าง
avadātatanuttacaṁ;
ปลมฺพพิมฺพตมฺโพฏฺฐํ✎ ร่าง
Palambabimbatamboṭṭhaṁ,
สีตติณฺหสมนฺทิชํ ฯ✎ ร่าง
setatiṇhasamaṁ dijaṁ.
คุณกามํ พหุตรํ✎ ร่าง
Guṇathāmabahutaraṁ,
สมุทฺธคฺคตนุรุหํ✎ ร่าง
samuggatatanūruhaṁ;
คุโณฆายตนีภูตํ✎ ร่าง
Guṇoghāyatanībhūtaṁ,
ปีติสมฺผุลฺลิตานนํ ฯ✎ ร่าง
pītisamphullitānanaṁ.
เอโส ปตฺถยเต ๓- ฐานํ✎ ร่าง
Eso patthayate ṭhānaṁ,
ขิปฺปาภิญฺญสฺส ภิกฺขุโน✎ ร่าง
khippābhiññassa bhikkhuno;
อนาคเต มหาวีโร✎ ร่าง
Anāgate mahāvīro,
โคตโม นาม เหสฺสติ ฯ✎ ร่าง
gotamo nāma hessati.
ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท✎ ร่าง
Tassa dhammesu dāyādo,
โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต✎ ร่าง
oraso dhammanimmito;
พาหิโย นาม นาเมน✎ ร่าง
Bāhiyo nāma nāmena,
เหสฺสติ สตฺถุสาวโก ฯ✎ ร่าง
hessati satthu sāvako’.
ตทา ตุฏฺโฐ จ วุฏฺฐาย✎ ร่าง
Tadā hi tuṭṭho vuṭṭhāya,
ยาวชีวํ มหามุนึ✎ ร่าง
yāvajīvaṁ mahāmune;
การํ กตฺวา จุโต สคฺคํ✎ ร่าง
Kāraṁ katvā cuto saggaṁ,
อคา สภวนํ ยถา ฯ✎ ร่าง
agaṁ sabhavanaṁ yathā.
เทวภูโต มนุสฺโส วา✎ ร่าง
Devabhūto manusso vā,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.199
สุขิโต ตสฺส กมฺมุโน✎ ร่าง
sukhito tassa kammuno;
วาหสา สํสริตฺวาน✎ ร่าง
Vāhasā saṁsaritvāna,
สมฺปตฺติมนุโภสหํ ฯ✎ ร่าง
sampattimanubhomahaṁ.
ปุโน กสฺสปธีรสฺส✎ ร่าง
Puna kassapavīrassa,
อตฺถงฺคตมฺหิ ๑- สาสเน✎ ร่าง
atthamentamhi sāsane;
อารุยฺห เสลสิขรํ✎ ร่าง
Āruyha selasikharaṁ,
ยุญฺชิตฺวา ชินสาสนํ ฯ✎ ร่าง
yuñjitvā jinasāsanaṁ.
วิสุทฺธสีโล สปฺปญฺโญ✎ ร่าง
Visuddhasīlo sappañño,
ชินสาสนการโก✎ ร่าง
jinasāsanakārako;
ตโต จุตา ปญฺจ ชนา✎ ร่าง
Tato cutā pañca janā,
เทวโลกํ อคมฺหเส ฯ✎ ร่าง
devalokaṁ agamhase.
ตตฺถาหํ ๒- พาหิโย ชาโต✎ ร่าง
Tatohaṁ bāhiyo jāto,
ภารุกจฺเฉ ปุรุตฺตเม✎ ร่าง
bhārukacche puruttame;
ตโต นาวาย ปกฺขนฺโน✎ ร่าง
Tato nāvāya pakkhando,
สาครํ อปฺปสิทฺธิกํ ๔- ฯ✎ ร่าง
sāgaraṁ appasiddhiyaṁ.
ตโต นาวา อภิชฺชิตฺถ✎ ร่าง
Tato nāvā abhijjittha,
คนฺตฺวาน กติปาหกํ✎ ร่าง
gantvāna katipāhakaṁ;
ตทา ภึสนเก โฆเร✎ ร่าง
Tadā bhīsanake ghore,
ปติโต มกราลเย ๕- ฯ✎ ร่าง
patito makarākare.
ตทาหํ วายมิตฺวาน✎ ร่าง
Tadāhaṁ vāyamitvāna,
สนฺตริตฺวา มโหทธึ✎ ร่าง
santaritvā mahodadhiṁ;
สุปฺปารกํ ปฏฺฏนวรํ✎ ร่าง
Suppārapaṭṭanavaraṁ,
สมฺปตฺโต มนฺทเวทิโต ๖- ฯ✎ ร่าง
sampatto mandavedhito.
ทารุจีรํ นิวาเสตฺวา✎ ร่าง
Dārucīraṁ nivāsetvā,
คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสึ✎ ร่าง
gāmaṁ piṇḍāya pāvisiṁ;
ตทาห โส ชโน ตุฏฺโฐ✎ ร่าง
Tadāha so jano tuṭṭho,
อรหายมิธาคโต ฯ✎ ร่าง
‘arahāyamidhāgato.
อิมํ อนฺเนน ปาเนน✎ ร่าง
Imaṁ annena pānena,
อ้างอิงพุทธชยันตี 37.1.322
วตฺเถน สยเนน จ✎ ร่าง
vatthena sayanena ca;
เภสชฺเชน จ สกฺกตฺวา✎ ร่าง
Bhesajjena ca sakkatvā,
เหสฺสาม สุขิตา มยํ ฯ✎ ร่าง
hessāma sukhitā mayaṁ’.
ปจฺจยานํ ตทา ลาภี✎ ร่าง
Paccayānaṁ tadā lābhī,
เตหิ สกฺกตปูชิโต✎ ร่าง
tehi sakkatapūjito;
อรหาหนฺติ ๗- สงฺกปฺปํ✎ ร่าง
Arahāhanti saṅkappaṁ,
อุปฺปาเทสึ อโยนิโส ฯ✎ ร่าง
uppādesiṁ ayoniso.
ตโต เม จิตฺตมญฺญาย✎ ร่าง
Tato me cittamaññāya,
อ้างอิงPTS 2.477 · ฉัฏฐสังคายนา 58.126
โจทยิ ปุพฺพเทวตา✎ ร่าง
codayī pubbadevatā;
น ตฺวํ อุปายมคฺคญฺญู✎ ร่าง
‘Na tvaṁ upāyamaggaññū,
กุโต หิ อรหา ภเว ฯ✎ ร่าง
kuto tvaṁ arahā bhave’.
โจทิโต ตาย สํวิคฺโค✎ ร่าง
Codito tāya saṁviggo,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.200
ตทาหํ ปริปุจฺฉิ ตํ✎ ร่าง
tadāhaṁ paripucchi taṁ;
เก วา เอเต กุหึ โลเก✎ ร่าง
‘Ke vā ete kuhiṁ loke,
อรหนฺโต นรุตฺตมา ฯ✎ ร่าง
arahanto naruttamā’.
สาวตฺถิยํ โกสลมนฺทิเร ชิโน✎ ร่าง
‘Sāvatthiyaṁ kosalamandire jino,
ปหูตปญฺโญ วรภูริเมธโส✎ ร่าง
Pahūtapañño varabhūrimedhaso;
โส สกฺยปุตฺโต อรหา อนาสโว✎ ร่าง
So sakyaputto arahā anāsavo,
เทเสติ ธมฺมํ อรหตฺตปตฺติยา ฯ✎ ร่าง
Deseti dhammaṁ arahattapattiyā’.
ตทสฺส สุตฺวา วจนํ สุปีณิโต✎ ร่าง
Tadassa sutvā vacanaṁ supīṇito,
นิธึว ลทฺธา กปโณ ๑- สุวิมฺหิโต✎ ร่าง
Nidhiṁva laddhā kapaṇoti vimhito;
อุทคฺคจิตฺโต อรหตฺตมุตฺตมํ✎ ร่าง
Udaggacitto arahattamuttamaṁ,
สุทสฺสนํ ทฏฺฐุมนนฺตโคจรํ ฯ✎ ร่าง
Sudassanaṁ daṭṭhumanantagocaraṁ.
ตทา ตโต ๒- นิกฺขมิตฺวาน สตฺถุโน✎ ร่าง
Tadā tato nikkhamitvāna ‘satthuno,
สทา ชินํ ปสฺสามิ วิมลานนํ✎ ร่าง
Sadā jinaṁ passāmi vimalānanaṁ’;
อุเปจฺจ รมฺมํ วิชิตวฺหยํว ตํ✎ ร่าง
Upecca rammaṁ vijitavhayaṁ vanaṁ,
ทิเช อปุจฺฉึ กุหึ โลกนนฺทโน ฯ✎ ร่าง
Dije apucchiṁ ‘kuhiṁ lokanandano’.
ตโต อโวจุํ นรเทววนฺทิโต✎ ร่าง
‘Tato avocuṁ naradevavandito,
ปุรํ ปวิฏฺโฐ อสเนสนาย โส
ปจฺเจหิ✎ ร่าง
Puraṁ paviṭṭho asanesanāya so;
ขิปฺปํ มุนิทสฺสนุสฺสุโก✎ ร่าง
Sasova khippaṁ munidassanussuko,
อุเปจฺจ วนฺทาหิ ตมคฺคปุคฺคลํ ฯ✎ ร่าง
Upecca vandāhi tamaggapuggalaṁ’.
ตโตหํ ตุวฏํ คนฺตฺวา✎ ร่าง
Tatohaṁ tuvaṭaṁ gantvā,
สาวตฺถึ ปุรมุตฺตมํ✎ ร่าง
sāvatthiṁ puramuttamaṁ;
วิจรนฺตํ ตมทฺทกฺขึ✎ ร่าง
Vicarantaṁ tamaddakkhiṁ,
ปิณฺฑตฺถํ อปิหาคิธํ ฯ✎ ร่าง
piṇḍatthaṁ apihāgidhaṁ.
ปตฺตปาณึ อโลลกฺขํ โชต✎ ร่าง
Pattapāṇiṁ alolakkhaṁ,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.201
ยนฺตํ ๑- อิธามตํ✎ ร่าง
pācayantaṁ pītākaraṁ;
สิรินิลยสงฺกาสํ✎ ร่าง
Sirīnilayasaṅkāsaṁ,
รวิทิตฺติหรานนํ ฯ✎ ร่าง
ravidittiharānanaṁ.
ตํ สเมจฺจ นิปจฺจาหํ✎ ร่าง
Taṁ samecca nipaccāhaṁ,
อิทํ วจนมพฺรวึ✎ ร่าง
idaṁ vacanamabraviṁ;
กุปเถ วิปฺปนฏฺฐสฺส✎ ร่าง
‘Kupathe vippanaṭṭhassa,
สรณํ โหหิ โคตม ฯ✎ ร่าง
saraṇaṁ hohi gotama’.
ปาณสนฺตารณตฺถาย✎ ร่าง
‘Pāṇasantāraṇatthāya,
อ้างอิงPTS 2.478
ปิณฺฑาย วิจรามหํ✎ ร่าง
piṇḍāya vicarāmahaṁ;
น เต ธมฺมกถากาโล✎ ร่าง
Na te dhammakathākālo’,
อิจฺจาห มุนิ สตฺตโม ฯ✎ ร่าง
iccāha munisattamo.
ตทา ปุนปฺปุนํ พุทฺธํ✎ ร่าง
Tadā punappunaṁ buddhaṁ,
อ้างอิงพุทธชยันตี 37.1.324
อายาจึ ธมฺมลาลโส✎ ร่าง
āyāciṁ dhammalālaso;
โส ๒- เม ธมฺมมเทเสสิ✎ ร่าง
Yo me dhammamadesesi,
คมฺภีรํ สุญฺญตํ ปทํ ฯ✎ ร่าง
gambhīraṁ suññataṁ padaṁ.
ตสฺส ธมฺมํ สุณิตฺวาน✎ ร่าง
Tassa dhammaṁ suṇitvāna,
ปาปุณึ อาสวกฺขยํ✎ ร่าง
pāpuṇiṁ āsavakkhayaṁ;
ปริกฺขีณายุโก สนฺโต✎ ร่าง
Parikkhīṇāyuko santo,
อโห สตฺถานุกมฺปโก ๓- ฯ✎ ร่าง
aho satthānukampako.
กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺ✎ ร่าง
Kilesā jhāpitā mayhaṁ,
เพ สมูหตา
นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา✎ ร่าง
…pe…
วิหรามิ อนาสโว ฯ✎ ร่าง
viharāmi anāsavo.
สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สาส✎ ร่าง
Svāgataṁ vata me āsi,
เน
ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขา✎ ร่าง
Paṭisambhidā catasso,
ปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
เอวํ เถโร วิยากาสิ✎ ร่าง
Evaṁ thero viyākāsi,
พาหิโย ทารุจิริโย✎ ร่าง
bāhiyo dārucīriyo;
สงฺการกูเฏ ปติโต✎ ร่าง
Saṅkārakūṭe patito,
ภูตาทิฏฺฐาย ๔- คาวิยา ฯ✎ ร่าง
bhūtāviṭṭhāya gāviyā.
อตฺตโน ปุพฺพจริตํ✎ ร่าง
Attano pubbacariyaṁ,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 58.127
กิตฺตยิตฺวา มหามติ✎ ร่าง
kittayitvā mahāmati;
ปรินิพฺพายิ โส ธีโร✎ ร่าง
Parinibbāyi so thero,
สาวตฺถิยํ ปุรุตฺตเม ฯ✎ ร่าง
sāvatthiyaṁ puruttame.
นครา นิกฺขมนฺโต ตํ✎ ร่าง
Nagarā nikkhamanto taṁ,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.202
ทสฺวาน อิสิ สตฺตโม✎ ร่าง
disvāna isisattamo;
ทารุจีรธรํ ธีรํ✎ ร่าง
Dārucīradharaṁ dhīraṁ,
พาหิยํ ๑- พาหิตาตปํ ๒- ฯ✎ ร่าง
bāhiyaṁ bāhitāgamaṁ.
ภูมิยํ ปติตํ ทณฺฑํ✎ ร่าง
Bhūmiyaṁ patitaṁ dantaṁ,
อินฺทเกตุว ปาติตํ✎ ร่าง
indaketūva pātitaṁ;
คตายุํ ๓- สุกฺขกิเลสํ✎ ร่าง
Gatāyuṁ sukkhakilesaṁ,
ชินสาสนการกํ ฯ✎ ร่าง
jinasāsanakārakaṁ.
ตโต อามนฺตยิ สตฺถา✎ ร่าง
Tato āmantayī satthā,
สาวเก สาสเน รเต✎ ร่าง
sāvake sāsane rate;
คณฺหถ หุตฺวา ๔- ฌาเปถ✎ ร่าง
‘Gaṇhatha netvā jhāpetha,
ตนุํ สพฺรหฺมจาริโน ฯ✎ ร่าง
tanuṁ sabrahmacārino.
ถูปํ กโรถ ปูเชถ✎ ร่าง
Thūpaṁ karotha pūjetha,
นิพฺพุโต โส มหามติ✎ ร่าง
nibbuto so mahāmati;
ขิปฺปาภิญฺญานเมสคฺโค✎ ร่าง
Khippābhiññānamesaggo,
สาวโก เม วโจกโร ฯ✎ ร่าง
sāvako me vacokaro.
สหสฺสมปิ เจ คาถา✎ ร่าง
Sahassamapi ce gāthā,
อนตฺถปทสญฺหิตา✎ ร่าง
anatthapadasañhitā;
เอกํ คาถาปทํ เสยฺโย✎ ร่าง
Ekaṁ gāthāpadaṁ seyyo,
ยํ สุตฺวา อุปสมฺมติ ฯ✎ ร่าง
yaṁ sutvā upasammati.
ยตฺถ อาโป จ ปฐวี✎ ร่าง
Yattha āpo ca pathavī,
เตโช วาโย น คาธติ✎ ร่าง
tejo vāyo na gādhati;
น ตตฺถ สุกฺกา โชตนฺติ✎ ร่าง
Na tattha sukkā jotanti,
อาทิจฺโจ นปฺปกาสติ ฯ✎ ร่าง
ādicco na pakāsati.
น ตตฺถ จนฺทิมา ภาติ✎ ร่าง
Na tattha candimā bhāti,
อ้างอิงพุทธชยันตี 37.1.326
ตโม ตตฺถ น วิชฺชติ✎ ร่าง
tamo tattha na vijjati;
ยทา จ อตฺตนาเวทิ✎ ร่าง
Yadā ca attanā vedi,
มุนิ โมเนน พฺราหฺมโณ ฯ✎ ร่าง
munimonena brāhmaṇo.
อถ รูปา อรูปา จ✎ ร่าง
Atha rūpā arūpā ca,
สุขทุกฺขา วิมุจฺจติ✎ ร่าง
sukhadukkhā vimuccati’;
อิจฺเจวํ อภณิ นาโถ✎ ร่าง
Iccevaṁ abhaṇī nātho,
ติโลกสรโณ มุนีติ ฯ✎ ร่าง
tilokasaraṇo muni”.
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พาหิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ✎ ร่าง
Itthaṁ sudaṁ āyasmā bāhiyo thero imā gāthāyo abhāsitthāti.
พาหิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. พาหิกํ ฯ ๒ ม. ยุ. พาหิตาคมํ ฯ ๓ ยุ. คตายุสงฺคตเกฺลสํ ฯ ๔ ม. เนตฺวา ฯ
สตฺตมํ มหาโกฏฺฐิกตฺ✎ ร่าง
Bāhiyattherassāpadānaṁ chaṭṭhaṁ.
เถราปทานํ✎ ร่าง
Therāpadāna