เนื้อความทั้งข้อ
[๑๓๙] ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้ามีพระนามว่ากัสสปะผู้เป็นพงศ์พันธุ์ของ
พรหม ทรงพระยศใหญ่ ประเสริฐกว่านักปราชญ์ทั้งหลาย ได้เสด็จ
อุบัติขึ้นแล้ว ครั้งนั้น เราบวชในศาสนาของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น
ประพฤติพรหมจรรย์ตราบเท่าสิ้นชีวิต จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว เพราะ
กรรมที่ทำไว้ดีนั้น และเพราะการตั้งเจตน์จำนงไว้ เราละร่างมนุษย์
นั้นแล้ว ได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ จุติจากนั้นแล้ว ได้เป็นนกพิราบ
อยู่ในป่า ภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยคุณ ยินดีในฌานทุกเมื่อ อาศัยอยู่ในป่า
นั้น ท่านเป็นผู้มีจิตเมตตาประกอบด้วยกรุณา มีหน้าเบิกบานทุกเมื่อ
วางเฉย มีความเพียรมาก ฉลาดในอัปปมัญญา มีความดำริปราศจาก
นิวรณ์ มีอัธยาศัยใคร่ประโยชน์แก่สรรพสัตว์ โดยไม่นาน เราคุ้น
เคยในพระสาวกของพระสุคตนั้น เมื่อเราเข้าไปจับอยู่แทบเท้าของ
ท่านผู้อ่านนั่งอยู่ในอาศรม ณ ครั้งนั้น บางครั้งท่านก็ให้เหยื่อ บางครั้ง
ท่านก็แสดงธรรมเทศนา ครั้งนั้น เราเข้าไปหาท่านผู้เป็นโอรสของ
พระพิชิตมารด้วยความรักอันไพบูลย์ จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้ไป
สวรรค์ปานดังจากที่อยู่แล้วกลับไปเรือนของตัว ฉะนั้น เราจุติจาก
สวรรค์แล้วเกิดในมนุษย์ด้วยบุญกรรม ได้ทิ้งเรือนออกบวชโดยมาก
เราเป็นสมณะ ดาบส พราหมณ์ ปริพาชกอยู่ในป่ากว่าร้อยชาติ ก็ใน
ภพสุดท้าย ในบัดนี้ เราหยั่งลงสู่ครรภ์ภรรยาของพราหมณ์วัจฉโคตร
ในพระนครกบิลพัสดุ์ อันน่ารื่นรมย์ เมื่อเรายังอยู่ในครรภ์ มารดา
ของเราแพ้ท้องในเวลาที่เราใกล้จะคลอด ท่านตัดสินใจที่จะอยู่ใน
ป่า ต่อนั้น มารดาของเราได้คลอดเราภายในป่าอันน่ารื่นรมย์ เมื่อ
เราออกจากครรภ์มารดา ชนทั้งหลายเอาผ้ากาสวะรับรองเราขณะนั้น
พระสิทธัตถราชกุมารผู้เป็นธงชัยของศากยวงศ์ ก็ประสูติ เราเป็น
สหายรักสนิทชิดชอบของพระองค์ เมื่อพระองค์ละยศอันไพบูลย์
เสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์เพื่อสาระประโยชน์แก่สัตว์ แม้เราก็บวช
แล้วเข้าไปสู่ป่าหิมพานต์ เราพบท่านพระกัสสปผู้อยู่ป่าน่าสรรเสริญ
บอกกล่าวธุดงค์ จึงได้สดับข่าวว่า พระพิชิตมารเสด็จอุบัติขึ้น
แล้วก็ได้เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้เป็นสารถีฝึกนระ พระองค์ได้ทรง
แสดงพระธรรมเทศนา ประกาศประโยชน์ทุกประการแก่เรา ต่อนั้น
เราก็ได้บวชแล้วเข้าไปป่าตามเดิม เมื่อเราอยู่ในป่านั้น เป็นผู้ไม่
ประมาทก็ได้เห็นอภิญญา ๖ โอ เราเป็นผู้มีลาภอันได้ดีแล้ว เป็น
ผู้อันพระศาสดาผู้เป็นกัลยาณมิตรทรงอนุเคราะห์แล้ว เราเผากิเลส
ทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระวนวัจฉเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
—
Vanavacchattheraapadāna
อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป✎ ร่าง
“Imamhi bhaddake kappe,
พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส✎ ร่าง
brahmabandhu mahāyaso;
กสฺสโป นาม นาเมน✎ ร่าง
Kassapo nāma gottena,
อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ✎ ร่าง
uppajji vadataṁ varo.
ตทาหํ ปพฺพชิตฺวาน✎ ร่าง
Tadāhaṁ pabbajitvāna,
ตสฺส พุทฺธสฺส สาสเน✎ ร่าง
tassa buddhassa sāsane;
ยาวชีวํ จริตฺวาน✎ ร่าง
Yāvajīvaṁ caritvāna,
พฺรหฺมจรํ ๑- ตโต จุโต ฯ✎ ร่าง
brahmacāraṁ tato cuto.
เตน กมฺเมน สุกเตน✎ ร่าง
Tena kammena sukatena,
เจตนาปณิธีหิ จ✎ ร่าง
cetanāpaṇidhīhi ca;
ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ✎ ร่าง
Jahitvā mānusaṁ dehaṁ,
ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ✎ ร่าง
tāvatiṁsamagacchahaṁ.
ตโต จุโต อรญฺญมฺหิ✎ ร่าง
Tato cuto araññamhi,
กโปโต อาสหํ ตหึ✎ ร่าง
kapoto āsahaṁ tahiṁ;
วสเต คุณสมฺปนฺโน✎ ร่าง
Vasate guṇasampanno,
ภิกฺขุ ฌานรโต สทา ฯ✎ ร่าง
bhikkhu jhānarato sadā.
เมตฺตจิตฺโต การุณิโก✎ ร่าง
Mettacitto kāruṇiko,
สทา ปมุทิตานโน✎ ร่าง
sadā pamuditānano;
อุเปกฺขโก มหาวีโร✎ ร่าง
Upekkhako mahāvīro,
อปฺปมญฺญาสุ โกวิโท ฯ✎ ร่าง
appamaññāsu kovido.
วินีวรณสงฺกปฺโป✎ ร่าง
Vinīvaraṇasaṅkappe,
สพฺพสตฺตหิตาสโย✎ ร่าง
sabbasattahitāsaye;
วิสฺสฏฺโฐ น จิเรนาสึ✎ ร่าง
Visaṭṭho nacirenāsiṁ,
ตสฺมึ สุคตสาวเก ฯ✎ ร่าง
tasmiṁ sugatasāvake.
อุเปจฺจ ปาทมูลมฺหิ✎ ร่าง
Upecca pādamūlamhi,
อ้างอิงPTS 2.507
นิสินฺนสฺส ตทาสฺสเม✎ ร่าง
nisinnassa tadāssame;
กทาจิ อามิสํ ๒- เทติ✎ ร่าง
Kadāci sāmisaṁ deti,
ธมฺมํ เทเสสิ เจกทา ฯ✎ ร่าง
dhammaṁ desesi cekadā.
ตทา วิปุลเปเมน✎ ร่าง
Tadā vipulapemena,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.247 · พุทธชยันตี 37.1.390
อุปาสิตฺวา ชินตฺรชํ✎ ร่าง
upāsitvā jinatrajaṁ;
ตโต จุโต คโต สคฺคํ✎ ร่าง
Tato cuto gato saggaṁ,
ปวาโส สฆรํ ยถา ฯ✎ ร่าง
pavāso sagharaṁ yathā.
สคฺคา จุโต มนุสฺเสสุ✎ ร่าง
Saggā cuto manussesu,
นิพฺพตฺโต ปุญฺญกมฺมุนา✎ ร่าง
nibbatto puññakammunā;
อคารํ ฉฑฺฑยิตฺวาน✎ ร่าง
Agāraṁ chaḍḍayitvāna,
ปพฺพชึ พหุโส อหํ ฯ✎ ร่าง
pabbajiṁ bahuso ahaṁ.
สมโณ ตาปโส ทิโช✎ ร่าง
Samaṇo tāpaso vippo,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 58.159
ปริพฺพาโช ตเถวหํ✎ ร่าง
paribbajo tathevahaṁ;
หุตฺวา วสึ อรญฺญมฺหิ✎ ร่าง
Hutvā vasiṁ araññamhi,
อเนกสตโย ๒- อหํ ฯ✎ ร่าง
anekasataso ahaṁ.
ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ✎ ร่าง
Pacchime ca bhave dāni,
รมฺเม กาปิลวตฺถเว✎ ร่าง
ramme kapilavatthave;
วจฺฉโคตฺโต ทิโช ตสฺส✎ ร่าง
Vacchagotto dijo tassa,
ชายาย อหโมกฺกมึ ฯ✎ ร่าง
jāyāya ahamokkamiṁ.
มาตุ เม โทหโฬ อาสิ✎ ร่าง
Mātu me dohaḷo āsi,
ติโรกุจฺฉิคตสฺส เม✎ ร่าง
tirokucchigatassa me;
ชายมานสมีปมฺหิ✎ ร่าง
Jāyamānasamīpamhi,
วนวาสาย นิจฺฉโย ฯ✎ ร่าง
vanavāsāya nicchayo.
ตโต เม อชนิ มาตา✎ ร่าง
Tato me ajanī mātā,
รมณีเย วนนฺตเร✎ ร่าง
ramaṇīye vanantare;
คพฺภโต นิกฺขมนฺตํ มํ✎ ร่าง
Gabbhato nikkhamantaṁ maṁ,
กาสาเยน ปฏิคฺคหุํ ฯ✎ ร่าง
kāsāyena paṭiggahuṁ.
ตโต กุมาโร สิทฺธตฺโถ✎ ร่าง
Tato kumāro siddhattho,
ชาโต สกฺยกุลทฺธโช✎ ร่าง
jāto sakyakuladdhajo;
ตสฺส มิตฺโต ปิโย อาสึ✎ ร่าง
Tassa mitto piyo āsiṁ,
สํวิสฺสฏฺโฐ สุมานิโย ๓- ฯ✎ ร่าง
saṁvisaṭṭho sumāniyo.
สตฺตสาเรหิ นิกฺขนฺเต✎ ร่าง
Sattasārebhinikkhante,
โอหาย วิปุลํ ยสํ✎ ร่าง
ohāya vipulaṁ yasaṁ;
อหํปิ ปพฺพชิตฺวาน✎ ร่าง
Ahampi pabbajitvāna,
หิมวนฺตํ อุปาคมึ ฯ✎ ร่าง
himavantamupāgamiṁ.
วนาลยํ ภาวนิยํ✎ ร่าง
Vanālayaṁ bhāvanīyaṁ,
กสฺสปํ ธุตวาทกํ✎ ร่าง
kassapaṁ dhutavādikaṁ;
ทิสฺวา สุตฺวา ชินุปฺปาทํ✎ ร่าง
Disvā sutvā jinuppādaṁ,
อุเปสึ นรสารถึ ฯ✎ ร่าง
upesiṁ narasārathiṁ.
โส เม ธมฺมํ อเทเสสิ✎ ร่าง
So me dhammamadesesi,
สพฺพตฺถํ สมฺปกาสยํ✎ ร่าง
sabbatthaṁ sampakāsayaṁ;
ตโตหํ ปพฺพชิตฺวาน✎ ร่าง
Tatohaṁ pabbajitvāna,
วนเมว ปุโนกฺกมํ ๖- ฯ✎ ร่าง
vanameva punāgamaṁ.
ตตฺถปฺปมตฺโต วิหรํ✎ ร่าง
Tatthāppamatto viharaṁ,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.248
ฉฬภิญฺญา อปสฺสยึ✎ ร่าง
chaḷabhiññā aphassayiṁ;
อโห สุลทฺธลาโภมฺหิ✎ ร่าง
Aho suladdhalābhomhi,
สุมิตฺเตนานุกมฺปิโต ฯ✎ ร่าง
sumittenānukampito.
กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺ✎ ร่าง
Kilesā jhāpitā mayhaṁ,
เพ สมูหตา
นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา✎ ร่าง
…pe…
วิหรามิ อนาสโว ฯ✎ ร่าง
viharāmi anāsavo.
สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธ✎ ร่าง
Svāgataṁ vata me āsi,
เสฏฺฐสฺส สนฺติเก
ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขา✎ ร่าง
Paṭisambhidā catasso,
ปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ”.
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วนวจฺโฉ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ✎ ร่าง
Itthaṁ sudaṁ āyasmā vanavaccho thero imā gāthāyo abhāsitthāti.
วนวจฺฉตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ทสมํ จูฬสุคนฺธตฺ✎ ร่าง
Vanavacchattherassāpadānaṁ navamaṁ.
เถราปทานํ✎ ร่าง
Therāpadāna