เนื้อความทั้งข้อ
[๗๓] ครั้งนั้น เราลงสู่สระโบกขรณีที่ช้างนานาชนิดเสพแล้ว ถอนเหง้าบัว
ในสระน้ำ เพราะเหตุจะกิน สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพระนามว่า
ปทุมุตระ ผู้ตื่นแล้ว ทรงผ้ากัมพลสีแดง สลัดผ้าบังสุกุลเหาะไปใน
อากาศ เวลานั้นเราได้ยินเสียงจึงแหงนขึ้นไปดู ได้เห็นพระผู้นำโลก
เรายืนอยู่ในสระโบกขรณีนั่นแหละ ได้ทูลอ้อนวอนพระผู้นำโลกว่า
น้ำผึ้งกำลังไหลออกจากเกษรบัว น้ำนมและเนยใสกำลังไหลจาก
เหง้าบัว ขอพระพุทธเจ้าผู้มีพระปัญญาจักษุ โปรดทรงรับเพื่อ
อนุเคราะห์แก่ข้าพระองค์เถิด ลำดับนั้นพระสัมพุทธเจ้าผู้ศาสดา
ทรงประกอบด้วยพระกรุณา มียศใหญ่ มีพระปัญญาจักษุ เสด็จลง
จากอากาศมารับภิกษาของเรา เพื่อความอนุเคราะห์ ครั้นแล้วได้
ทรงทำอนุโมทนาแก่เราว่า แน่ะท่านผู้มีบุญใหญ่ ท่านจงเป็นผู้มีความ
สุขเถิด คติจงสำเร็จแก่ท่าน ด้วยการให้เหง้าบัวเป็นทานนี้ ท่านจง
ได้สุขอันไพบูลย์เถิด ครั้นพระสัมพุทธชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ
ตรัสฉะนี้แล้ว ได้ทรงรับภิกษาแล้ว เสด็จไปในอากาศ ลำดับนั้น เรา
เก็บเหง้าบัวจากสระนั้น กลับมายังอาศรม วางเหง้าบัวไว้บนต้น
ไม้ ระลึกถึงทานของเรา ครั้งนั้น ลมพายุใหญ่ตั้งขึ้นแล้วพัดป่าให้
สั่นสะเทือน อากาศดังลั่นในเมื่อฟ้าผ่า ลำดับนั้นอสนีบาต
ได้ตกลงบนศีรษะของเรา ในการนั้น ก็เราเป็นผู้นั่งตายอยู่ ณ ที่นั้น
เราเป็นผู้ประกอบด้วยบุญกรรม เข้าถึงสวรรค์ชั้นดุสิต ซากศพของ
เราตกไป ส่วนเรารื่นรมย์อยู่ในเทวโลก นางเทพอัปสร ๘๔,๐๐๐
นาง ล้วนประดับประดาสวยงาม ต่างก็บำรุงเราทั้งเช้าเย็น นี้เป็น
ผลแห่งการถวายเหง้าบัว ครั้งนั้น เรามาสู่กำเนิดมนุษย์ เป็นผู้ถึง
ความสุข ความบกพร่องในโภคทรัพย์ ไม่มีแก่เราเลย นี้ก็เป็นผล
แห่งการถวายเหง้าบัว เราอันพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่า
ทวยเทพ ผู้คงที่ พระองค์นั้นทรงอนุเคราะห์แล้ว จึงเป็นผู้สิ้น
อาสวะทั้งปวง บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ เราได้
ถวายภิกษาใดในกาลนั้น ด้วยการถวายภิกษานั้น เราไม่รู้จักทุคติ
เลย นี้เป็นผลแห่งการถวายเหง้าบัว เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ...
พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระภิสทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
—
Bhisadāyakattheraapadāna
โอคฺคยฺหาหํ ๑- โปกฺขรณึ✎ ร่าง
“Ogayha yaṁ pokkharaṇiṁ,
อ้างอิงพุทธชยันตี 37.1.192
นานากุญฺชรเสวิตํ✎ ร่าง
nānākuñjarasevitaṁ;
อุทฺธรามิ ภิสํ ตตฺถ อ✎ ร่าง
Uddharāmi bhisaṁ tattha,
สนเหตุ ๒- อหํ ตทา ฯ✎ ร่าง
ghāsahetu ahaṁ tadā.
ภควา ตมฺหิ สมเย✎ ร่าง
Bhagavā tamhi samaye,
ปทุมุตฺตรสวฺหโย✎ ร่าง
padumuttarasavhayo;
รตฺตกมฺพลธโร ๓- พุทฺโธ✎ ร่าง
Rattambaradharo buddho,
คจฺฉสิ อนิลญฺชเส ฯ✎ ร่าง
gacchati anilañjase.
ธุนนฺโต ปํสุกูลานิ✎ ร่าง
Dhunanto paṁsukūlāni,
สทฺทํ อสฺโสสหํ ตทา✎ ร่าง
saddamassosahaṁ tadā;
อุทฺธํ นิชฺฌายมาโนหํ✎ ร่าง
Uddhaṁ nijjhāyamānohaṁ,
อทฺทสํ โลกนายกํ ฯ✎ ร่าง
addasaṁ lokanāyakaṁ.
ตตฺเถว ฐิตโก สนฺโต✎ ร่าง
Tattheva ṭhitako santo,
อายาจึ โลกนายกํ✎ ร่าง
āyāciṁ lokanāyakaṁ;
มธุ ๔- ภึเสหิ สวติ✎ ร่าง
‘Madhuṁ bhisehi savati,
ขีรสปฺปิ ๕- มุฬาลิภิ ฯ✎ ร่าง
khīraṁ sappiṁ muḷālibhi.
ปฏิคฺคณฺหาตุ เม พุทฺโธ✎ ร่าง
Paṭiggaṇhātu me buddho,
อนุกมฺปาย จกฺขุมา✎ ร่าง
anukampāya cakkhumā’;
ตโต การุณิโก สตฺถา✎ ร่าง
Tato kāruṇiko satthā,
โอโรหิตฺวา มหายโส ฯ✎ ร่าง
oruhitvā mahāyaso.
ปฏิคฺคณฺหิ มม ภิกฺขํ✎ ร่าง
Paṭiggaṇhi mamaṁ bhikkhaṁ,
อนุกมฺปาย จกฺขุมา✎ ร่าง
anukampāya cakkhumā;
ปฏิคฺคเหตฺวา สมฺพุทฺโธ✎ ร่าง
Paṭiggahetvā sambuddho,
อกา เม อนุโมทนํ ฯ✎ ร่าง
akā me anumodanaṁ.
สุขี โหหิ ๑- มหาปุญฺญ✎ ร่าง
‘Sukhī hotu mahāpuñña,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.103
คติ ตุยฺหํ สมิชฺฌตุ✎ ร่าง
gati tuyhaṁ samijjhatu;
อิมินา ภิสทาเนน✎ ร่าง
Iminā bhisadānena,
ลภสฺสุ วิปุลํ สุขํ ฯ✎ ร่าง
labhassu vipulaṁ sukhaṁ’.
อทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ✎ ร่าง
Idaṁ vatvāna sambuddho,
อ้างอิงPTS 2.421 · ฉัฏฐสังคายนา 58.58
ชลชุตฺตมนามโก✎ ร่าง
jalajuttamanāmako;
ภิกฺขมาทาย สมฺพุทฺโธ✎ ร่าง
Bhikkhamādāya sambuddho,
อมฺพเรนาคมา ชิโน ฯ✎ ร่าง
ambarenāgamā jino.
ตโต ภิสํ คเหตฺวาน✎ ร่าง
Tato bhisaṁ gahetvāna,
อาคญฺฉึ มม อสฺสมํ✎ ร่าง
āgacchiṁ mama assamaṁ;
ภิสํ รุกฺเข ลคฺคิตฺวาน✎ ร่าง
Bhisaṁ rukkhe lagetvāna,
มม ทานํ อนุสฺสรึ ฯ✎ ร่าง
mama dānamanussariṁ.
มหาวาโต วุฏฺฐหิตฺวา✎ ร่าง
Mahāvāto vuṭṭhahitvā,
สญฺจาเลสิ วนํ ตทา✎ ร่าง
sañcālesi vanaṁ tadā;
อากาโส อภินาทิตฺถ✎ ร่าง
Ākāso abhinādittha,
อสนิยา ผลนฺติยา ฯ✎ ร่าง
asaniyā phalantiyā.
ตโต เม อสนิปาโต✎ ร่าง
Tato me asanīpāto,
มตฺถเก นิปติ ตทา✎ ร่าง
matthake nipatī tadā;
โส ๒- หิ นิสินฺนโก สนฺโต✎ ร่าง
Sohaṁ nisinnako santo,
ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ✎ ร่าง
tattha kālaṅkato ahuṁ.
ปุญฺญกมฺเมน สํยุตฺโต✎ ร่าง
Puññakammena saṁyutto,
ตุสิตํ อุปปชฺชหํ✎ ร่าง
tusitaṁ upapajjahaṁ;
กเลวรมฺเม ปติตํ✎ ร่าง
Kaḷevaraṁ me patitaṁ,
เทวโลเก รมามหํ ฯ✎ ร่าง
devaloke ramiṁ ahaṁ.
ฉฬาสีติสหสฺสานิ✎ ร่าง
Chaḷasītisahassāni,
นาริโย สมลงฺกตา✎ ร่าง
nāriyo samalaṅkatā;
สายํ ปาตํ อุปฏฺเฐนฺติ✎ ร่าง
Sāyaṁ pātaṁ upaṭṭhanti,
ภิสทานสฺสิทํ ผลํ ฯ✎ ร่าง
bhisadānassidaṁ phalaṁ.
มนุสฺสโยนิมาคนฺตฺวา✎ ร่าง
Manussayonimāgantvā,
สุขิโต โหมหํ ตทา✎ ร่าง
sukhito homahaṁ sadā;
โภเค เม อูนตา นตฺถิ✎ ร่าง
Bhoge me ūnatā natthi,
ภิสทานสฺสิทํ ผลํ ฯ✎ ร่าง
bhisadānassidaṁ phalaṁ.
อนุกมฺปิตโก ๓- เตน✎ ร่าง
Anukampitako tena,
เทวเทเวน ตาทินา✎ ร่าง
devadevena tādinā;
สพฺพาสวปริกฺขีโณ✎ ร่าง
Sabbāsavā parikkhīṇā,
นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ✎ ร่าง
natthi dāni punabbhavo.
สตสหสฺเส อิโต กปฺเป✎ ร่าง
Satasahassito kappe,
อ้างอิงพุทธชยันตี 37.1.194
ยํ ภิกฺขมททึ ๕- ตทา✎ ร่าง
yaṁ bhisaṁ adadiṁ tadā;
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ✎ ร่าง
Duggatiṁ nābhijānāmi,
ภิสทานสฺสิทํ ผลํ ฯ✎ ร่าง
bhisadānassidaṁ phalaṁ.
กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺ✎ ร่าง
Kilesā jhāpitā mayhaṁ,
อ้างอิงสยามรัฐ 33.104
เพ สมูหตา
นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา✎ ร่าง
…pe…
วิหรามิ อนาสโว ฯ✎ ร่าง
viharāmi anāsavo.
สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติ✎ ร่าง
Svāgataṁ vata me āsi,
เก
ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขา✎ ร่าง
Paṭisambhidā catasso,
ปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ”.
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภิสทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ✎ ร่าง
Itthaṁ sudaṁ āyasmā bhisadāyako thero imā gāthāyo abhāsitthāti.
ภิสทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
จตุตฺถํ ญาณตฺถวิกตฺ✎ ร่าง
Bhisadāyakattherassāpadānaṁ tatiyaṁ.
เถราปทาน✎ ร่าง
Therāpadāna