เนื้อความทั้งข้อ
[๘๖๒] ความเป็นผู้ไม่สำรวมในอินทรีย์ ๖ เป็นไฉน?
บุคคลบางคนในโลกนี้ เห็นรูปด้วยจักขุแล้ว เป็นผู้ถือนิมิต เป็นผู้ถือโดยอนุพนัญชนะ,
อภิชฌาโทมนัส อกุศลบาปธรรมทั้งหลาย พึงครอบงำบุคคลผู้ไม่สำรวมจักขุนทรีย์อยู่นี้ เพราะ
เหตุที่ไม่สำรวม จักขุนทรีย์ใด, ไม่ปฏิบัติเพื่อสำรวมจักขุนทรีย์นั้น ไม่รักษาจักขุนทรีย์นั้น
ไม่สำเร็จการสำรวมในจักขุนทรีย์นั้น
ได้ยินเสียงด้วยโสตแล้ว ฯลฯ สูดกลิ่นด้วยฆานะแล้ว ฯลฯ ลิ้มรสด้วยชิวหาแล้ว ฯลฯ
ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกายแล้ว ฯลฯ รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว เป็นผู้ถือนิมิตเป็นผู้ถือโดยอนุ-
*พยัญชนะ, อภิชฌาโทมนัส อกุศลบาปธรรมทั้งหลาย พึงครอบงำบุคคลผู้ไม่สำรวมมนินทรีย์อยู่นี้
เพราะเหตุที่ไม่สำรวมมนินทรีย์ใด ไม่ปฏิบัติเพื่อสำรวมมนินทรีย์นั้น ไม่รักษามนินทรีย์นั้น
ไม่สำเร็จการสำรวมในมนินทรีย์นั้น
การไม่คุ้มครอง กิริยาที่ไม่คุ้มครอง การไม่รักษา การไม่สำรวม ซึ่งอินทรีย์ ๖ เหล่านี้
อันใด นี้เรียกว่า ความเป็นผู้ไม่สำรวมในอินทรีย์ ๖.
ความเป็นผู้ไม่รู้ประมาณในโภชนาหาร เป็นไฉน?
บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่พิจารณาโดยแยบคาย บริโภคอาหาร เพื่อจะเล่น เพื่อจะ
มัวเมา เพื่อจะประเทืองผิว เพื่อความอ้วนพี, ความเป็นผู้ไม่สันโดษ ความเป็นผู้ไม่รู้ประมาณ
ความไม่พิจารณา ในโภชนาหารนั้น อันใด นี้เรียกว่า ความเป็นผู้ไม่รู้ประมาณในโภชนาหาร.
ตตฺถ กตมา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา✎ ร่าง
Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā?
อ้างอิงPTS 231 · สยามรัฐ 34.334 · ฉัฏฐสังคายนา 113.287
อิเธกจฺโจ
จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา นิมิตฺตคฺคาหี โหติ อนุพฺยญฺชนคฺคาหี✎ ร่าง
Idhekacco cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.
ยตฺวาธิกรณเมนํ
จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา
อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย น ปฏิปชฺชติ น
รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ จกฺขุนฺทฺริเย น สํวรํ อาปชฺชติ✎ ร่าง
Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.
โสเตน สทฺทํ
สุตฺวา ฯเปฯ✎ ร่าง
Sotena saddaṁ sutvā …pe…
ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา ฯเปฯ✎ ร่าง
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…
ชิวฺหาย รสํ
สายิตฺวา ฯเปฯ✎ ร่าง
jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…
กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา ฯเปฯ✎ ร่าง
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…
มนสา ธมฺมํ
วิญฺญาย นิมิตฺตคฺคาหี โหติ อนุพฺยญฺชนคฺคาหี✎ ร่าง
manasā dhammaṁ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.
ยตฺวาธิกรณเมนํ
มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา
ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ ตสฺส สํวราย น ปฏิปชฺชติ น รกฺขติ
มนินฺทฺริยํ มนินฺทฺริเย น สํวรํ อาปชฺชติ✎ ร่าง
Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ, manindriye na saṁvaraṁ āpajjati.
ยา อิเมสํ ฉนฺนํ
อินฺทฺริยานํ อคุตฺติ อโคปนา อนารกฺโข อสํวโร✎ ร่าง
Yā imesaṁ channaṁ indriyānaṁ agutti agopanā anārakkho asaṁvaro—
อยํ วุจฺจติ
อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา ฯ✎ ร่าง
ayaṁ vuccati indriyesu aguttadvāratā.
ตตฺถ กตมา โภชเน อมตฺตญฺญุตา✎ ร่าง
Tattha katamā bhojane amattaññutā?
อิเธกจฺโจ อปฺปฏิสงฺขา อโยนิโส อาหารํ อาหาเรติ ทวาย มทาย
มณฺฑนาย วิภูสนาย✎ ร่าง
Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṁ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya.
ยา ตตฺถ อสนฺตุฏฺฐิตา อมตฺตญฺญุตา อปฺปฏิสงฺขา
โภชเน✎ ร่าง
Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane—
อยํ วุจฺจติ โภชเน อมตฺตญฺญุตา ฯ✎ ร่าง
ayaṁ vuccati bhojane amattaññutā.
—
2.3.3.28. Indriyesuguttadvāratāduka