เนื้อความทั้งข้อ
[๒๓๘] อิตถินทรีย์ เป็นไฉน
ทรวดทรงหญิง เครื่องหมายรู้ว่าหญิง กิริยาหญิง อาการหญิง สภาพ
หญิง ภาวะหญิง ของหญิง อันใด นี้เรียกว่า อิตถินทรีย์
ปุริสินทรีย์ เป็นไฉน
ทรวดทรงชาย เครื่องหมายรู้ว่าชาย กิริยาชาย อาการชาย สภาพชาย
ภาวะชาย ของชาย อันใด นี้เรียกว่า ปุริสินทรีย์
ชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน
ชีวิตินทรีย์มี ๒ อย่าง คือ รูปชีวิตินทรีย์ อรูปชีวิตินทรีย์ ในชีวิติน-
*ทรีย์ ๒ อย่างนั้น รูปชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน
อายุ ความดำรงอยู่ ความเป็นไปอยู่ กิริยาที่เป็นไปอยู่ อาการที่สืบเนื่อง
กันอยู่ ความประพฤติเป็นไปอยู่ ความหล่อเลี้ยงอยู่ ชีวิตอินทรีย์ คือชีวิต ของ
รูปธรรมนั้นๆ อันใด นี้เรียกว่า รูปชีวิตินทรีย์
@๑. ความที่ ฯลฯ พึงดูในธรรมสังคณีปกรณ์ ภาค ๑ ข้อ (๕๑๖) เป็นลำดับไป
@๒. ความที่ ฯลฯ พึงดูในขันธวิภังค์ ข้อ (๗๔) เป็นลำดับไป
อรูปชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน
อายุ ความดำรงอยู่ ความเป็นไปอยู่ กิริยาที่เป็นไปอยู่ อาการที่สืบเนื่อง
กันอยู่ ความประพฤติเป็นไปอยู่ ความหล่อเลี้ยงอยู่ ชีวิต อินทรีย์คือชีวิต ของ
นามธรรมนั้นๆ อันใด นี้เรียกว่า อรูปชีวิตินทรีย์
ตตฺถ กตมํ อิตฺถินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ itthindriyaṁ?
ยํ อิตฺถิยา อิตฺถีลิงฺคํ อิตฺถีนิมิตฺตํ
อิตฺถีกุตฺตํ อิตฺถากปฺโป อิตฺถิตฺตํ อิตฺถีภาโว✎ ร่าง
Yaṁ itthiyā itthiliṅgaṁ itthinimittaṁ itthikuttaṁ itthākappo itthattaṁ itthibhāvo—
อิทํ วุจฺจติ
อิตฺถินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “itthindriyaṁ”.
ตตฺถ กตมํ ปุริสินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ purisindriyaṁ?
อ้างอิงPTS 123
ยํ ปุริสสฺส ปุริสลิงฺคํ
ปุริสนิมิตฺตํ ปุริสกุตฺตํ ปุริสากปฺโป ปุริสตฺตํ ปุริสภาโว✎ ร่าง
Yaṁ purisassa purisaliṅgaṁ purisanimittaṁ purisakuttaṁ purisākappo purisattaṁ purisabhāvo—
อิทํ วุจฺจติ
ปุริสินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “purisindriyaṁ”.
ตตฺถ กตมํ ชีวิตินฺทฺริยํ ทุวิเธน✎ ร่าง
Tattha katamaṁ jīvitindriyaṁ?
อ้างอิงพุทธชยันตี 42.222
ชีวิตินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Jīvitindriyaṁ duvidhena—
อตฺถิ
รูปํ ชีวิตินฺทฺริยํ อตฺถิ อรูปํ ชีวิตินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
atthi rūpajīvitindriyaṁ, atthi arūpajīvitindriyaṁ.
ตตฺถ กตมํ รูปํ
ชีวิตินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ rūpajīvitindriyaṁ?
โย เตสํ รูปินํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา
อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Yo tesaṁ rūpīnaṁ dhammānaṁ āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ—
อิทํ วจฺจติ รูปํ
ชีวิตินฺทฺริยํ ฯ✎ ร่าง
idaṁ vuccati “rūpajīvitindriyaṁ”.
ตตฺถ กตมํ อรูปํ ชีวิตินฺทฺริยํ✎ ร่าง
Tattha katamaṁ arūpajīvitindriyaṁ?
อ้างอิงสยามรัฐ 35.163 · ฉัฏฐสังคายนา 114.139
โย เตสํ อรูปีนํ✎ ร่าง
Yo tesaṁ arūpīnaṁ dhammānaṁ āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ—