เล่ม ๓๕ — อภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี ข้อ 783

เนื้อความทั้งข้อ

[๗๘๓] ปฏิสัมภิทา ๔ คือ ๑. อัตถปฏิสัมภิทา ๒. ธัมมปฏิสัมภิทา ๓. นิรุตติปฏิสัมภิทา ๔. ปฏิภาณปฏิสัมภิทา ในปฏิสัมภิทา ๔ เหล่านั้น ธัมมปฏิสัมภิทา เป็นไฉน ภิกษุในศาสนานี้ ย่อมรู้แตกฉานซึ่งธรรม คือ สุตตะ เคยยะ เวยยา- *กรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธัมมะ เวทัลละ นี้เรียกว่า ธัมมปฏิสัมภิทา ภิกษุนั้น ย่อมรู้แตกฉานอรรถแห่งภาษิตนั้นๆ ว่า นี้เป็นอรรถ แห่งภาษิตนี้ นี้เป็นอรรถแห่งภาษิตนี้ นี้เรียกว่า อัตถปฏิสัมภิทา ความรู้แตกฉาน ในอันกล่าวธัมมนิรุตตินั้น ชื่อว่า นิรุตติปฏิสัมภิทา ความรู้แตกฉานในญาณทั้งหลาย ชื่อว่า ปฏิภาณปฏิสัมภิทา

vb15:7.1 #

จตสฺโส ปฏิสมฺภิทา✎ ร่าง

Catasso paṭisambhidā—

อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 114.333 · พุทธชยันตี 43.120

vb15:7.2 #

อตฺถปฏิสมฺภิทา ธมฺมปฏิสมฺภิทา นิรุตฺติปฏิสมฺภิทา ปฏิภาณปฏิสมฺภิทา ฯ✎ ร่าง

atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.

vb15:8.1 #

ตตฺถ กตมา ธมฺมปฏิสมฺภิทา✎ ร่าง

Tattha katamā dhammapaṭisambhidā?

vb15:8.2 #

อิธ ภิกฺขุ ธมฺมํ ชานาติ✎ ร่าง

Idha bhikkhu dhammaṁ jānāti—

vb15:8.3 #

สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภูตธมฺมํ เวทลฺลํ✎ ร่าง

suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthaṁ udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ.

vb15:8.4 #

อยํ วุจฺจติ ธมฺมปฏิสมฺภิทา✎ ร่าง

Ayaṁ vuccati “dhammapaṭisambhidā”.

vb15:8.5 #

โส ตสฺส ตสฺเสว ภาสิตสฺส อตฺถํ ชานาติ✎ ร่าง

So tassa tasseva bhāsitassa atthaṁ jānāti—

vb15:8.6 #

อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถ อยํ อิมสฺส ภาสิตสฺส อตฺโถติ✎ ร่าง

“ayaṁ imassa bhāsitassa attho, ayaṁ imassa bhāsitassa attho”ti.

vb15:8.7 #

อยํ วุจฺจติ อตฺถปฏิสมฺภิทา ตตฺร ธมฺมนิรุตฺตาภิลาเป ญาณํ นิรุตฺติปฏิสมฺภิทา ญาเณสุ ญาณํ ปฏิภาณปฏิสมฺภิทา✎ ร่าง

Ayaṁ vuccati “atthapaṭisambhidā”, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.

vb15:8.8 #

ฯ✎ ร่าง

Ayaṁ pariyattivāro.

vb15:9.1 #

สุตฺตนฺตภาชนียํ ฯ✎ ร่าง

Suttantabhājanīyaṁ.

vb15:10.0.1 #

—

Abhidhammabhājanīya

vb15:10.0.2 #

—

1. Kusalavāra

vb15:10.0.3 #

—

1.1. Kāmāvacara