เนื้อความทั้งข้อ
[๑๑] แม่น้ำคงคาชื่อภาคีรสี เกิดแต่ประเทศหิมวันต์ เราเป็นนายเรืออยู่ที่ท่าอัน
ขรุขระ ข้ามส่งคนจากฝั่งนี้ไปฝั่งโน้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ
ผู้นายกของโลก สูงสุดกว่าสรรพสัตว์ กับพระขีณาสพหนึ่งแสน จัก
ข้ามกระแสแม่น้ำคงคา เรานำเรือมารวมไว้เป็นอันมากแล้วนำประทุนเรือ
ที่นายช่างตกแต่งเป็นอันดีไว้ต้อนรับพระนราสภ ก็สัมพุทธเจ้าเสด็จมา
แล้วเสด็จขึ้นเรือ พระศาสดาประทับยืน ณ ท่ามกลางน้ำ (เมื่อเรือถึง
กลางน้ำพระศาสดาประทับยืน) ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ผู้ใดข้ามส่ง
พระสัมพุทธเจ้าและพระสงฆ์ผู้ไม่มีอาสวะ ผู้นั้นจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลก
ด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น วิมานอันบุญกรรมทำไว้อย่างสวยงามมีสัณฐานดัง
เรือ จักเกิดแก่ท่าน หลังคาดอกไม้จักกั้นอยู่บนอากาศทุกเมื่อ ในกัลปที่
๕๔ ผู้นี้จักได้เป็นกษัตริย์พระนามว่าตารณะ จักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ
ทรงครอบครองแผ่นดิน มีสมุทรสาครเป็นที่ลุด ในกัลปที่ ๕๗ จักได้เป็น
กษัตริย์พระนามว่าจัมพกะ ทรงพระกำลังมาก จักรุ่งเรือง ดังพระอาทิตย์
อุทัย ฉะนั้น ในแสนกัลป พระศาสดาพระนามว่าโคดมโดยพระโคตร ซึ่ง
สมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติในโลก ผู้นี้เคลื่อนจาก
ไตรทศแล้ว จักถึงความเป็นมนุษย์ จักเป็นบุตรแห่งพราหมณ์ มีนาม
ชื่อว่าเรวตะ อันกุศลมูลตักเตือนแล้ว จักออกจากเรือนบวชในศาสนา
ของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าโคดม ภายหลังเขาบวชแล้ว จักประกอบ
ความเพียร เจริญวิปัสสนากำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว จักไม่มีอาสวะ
นิพพาน เรามีความเพียรอันนำไปซึ่งธุระ อันนำมาซึ่งธรรมเป็นแดนเกษม
จากโยคะ เราทรงกายอันมีในที่สุด ในศาสนาแห่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เรา
ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ฉะนี้แล.
ทราบว่า ท่านพระขทิรวนิยเรวตเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
—
Khadiravaniyarevatattheraapadāna
คงฺคา ภาคีรสี ๒- นาม✎ ร่าง
“Gaṅgā bhāgīrathī nāma,
อ้างอิงพุทธชยันตี 36.92
หิมวนฺตา ปภาวิตา✎ ร่าง
himavantā pabhāvitā;
กุติตฺเถ นาวิโก อาสึ✎ ร่าง
Kutitthe nāviko āsiṁ,
โอริมํ ๓- จ ตเร อหํ ฯ✎ ร่าง
orime ca tariṁ ahaṁ.
ปทุมุตฺตรนายโก✎ ร่าง
Padumuttaro nāyako,
สมฺพุทฺโธ ทิปทุตฺตโม✎ ร่าง
sambuddho dvipaduttamo;
วีสสตสหสฺเสหิ✎ ร่าง
Vasī satasahassehi,
คงฺคาโสตํ ๔- ตริสฺสติ ฯ✎ ร่าง
gaṅgātīramupāgato.
พหู นาวา สมาเนตฺวา✎ ร่าง
Bahū nāvā samānetvā,
วฑฺฒกีหิ สุสงฺขตํ✎ ร่าง
vaḍḍhakīhi susaṅkhataṁ;
นาวาย ฉทนํ กตฺวา✎ ร่าง
Nāvāya chadanaṁ katvā,
ปฏิมานึ นราสภํ ฯ✎ ร่าง
paṭimāniṁ narāsabhaṁ.
อาคนฺตฺวาน จ สมฺพุทฺโธ✎ ร่าง
Āgantvāna ca sambuddho,
อารุยฺหิ ๕- นาวลญฺชกํ✎ ร่าง
ārūhi tañca nāvakaṁ;
วาริมชฺเฌ ฐิโต สตฺถา✎ ร่าง
Vārimajjhe ṭhito satthā,
อิมา คาถา อภาสถ ฯ✎ ร่าง
imā gāthā abhāsatha.
โย โส ตาเรสิ สมฺพุทฺธํ✎ ร่าง
‘Yo so tāresi sambuddhaṁ,
สงฺฆํ จาปิ อนาสวํ✎ ร่าง
saṅghañcāpi anāsavaṁ;
เตน จิตฺตปฺปสาเทน✎ ร่าง
Tena cittappasādena,
เทวโลเก รมิสฺสติ ฯ✎ ร่าง
devaloke ramissati.
นิพฺพตฺติสฺสติ เต พฺยมฺหํ✎ ร่าง
Nibbattissati te byamhaṁ,
สุกตํ นาวสณฺฐิตํ✎ ร่าง
sukataṁ nāvasaṇṭhitaṁ;
อากาเส ปุปฺผฉทนํ✎ ร่าง
Ākāse pupphachadanaṁ,
ธารยิสฺสติ สพฺพทา ฯ✎ ร่าง
dhārayissati sabbadā.
อฏฺฐปญฺญาสกปฺปมฺหิ✎ ร่าง
Aṭṭhapaññāsakappamhi,
อ้างอิงสยามรัฐ 32.74
ตารโณ ๑- นาม ขตฺติโย✎ ร่าง
tārako nāma khattiyo;
จาตุรนฺโต วิชิตาวี✎ ร่าง
Cāturanto vijitāvī,
จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ ฯ✎ ร่าง
cakkavattī bhavissati.
สตฺตปญฺญาสกปฺปมฺหิ✎ ร่าง
Sattapaññāsakappamhi,
อ้างอิงPTS 1.52 · ฉัฏฐสังคายนา 57.49
จมฺพโก นาม ขตฺติโย✎ ร่าง
cammako nāma khattiyo;
อุคฺคจฺฉนฺโตว สุริโย✎ ร่าง
Uggacchantova sūriyo,
โชติสฺสติ มหาพโล ฯ✎ ร่าง
jotissati mahabbalo.
กปฺปสตสหสฺสมฺหิ✎ ร่าง
Kappasatasahassamhi,
โอกฺกากกุลสมฺภโว✎ ร่าง
okkākakulasambhavo;
โคตโม นาม โคตฺเตน✎ ร่าง
Gotamo nāma gottena,
สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ✎ ร่าง
satthā loke bhavissati.
ติทสาว ๒- จวิตฺวาน✎ ร่าง
Tidasā so cavitvāna,
มนุสฺสตฺตํ คมิสฺสติ✎ ร่าง
manussattaṁ gamissati;
เรวโต นาม นาเมน✎ ร่าง
Revato nāma nāmena,
พฺรหฺมพนฺธุ ภวิสฺสติ ฯ✎ ร่าง
brahmabandhu bhavissati.
อคารา นิกฺขมิตฺวาน✎ ร่าง
Agārā nikkhamitvāna,
สุกฺกมูเลน โจทิโต✎ ร่าง
sukkamūlena codito;
โคตมสฺส ภควโต✎ ร่าง
Gotamassa bhagavato,
สาสเน ปพฺพชิสฺสติ ฯ✎ ร่าง
sāsane pabbajissati.
โส ปจฺฉา ปพฺพชิตฺวาน✎ ร่าง
So pacchā pabbajitvāna,
ยุตฺตโยโค วิปสฺสโก✎ ร่าง
yuttayogo vipassako;
สพฺพาสเว ปริญฺญาย✎ ร่าง
Sabbāsave pariññāya,
นิพฺพายิสฺสตฺยนาสโว ฯ✎ ร่าง
nibbāyissatināsavo’.
วิริยํ เม ธุรโธรยฺหํ✎ ร่าง
Vīriyaṁ me dhuradhorayhaṁ,
โยคกฺเขมาธิวาหนํ✎ ร่าง
Yogakkhemādhivāhanaṁ;
ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ✎ ร่าง
Dhāremi antimaṁ dehaṁ,
สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน ฯ✎ ร่าง
Sammāsambuddhasāsane.
—
Satasahasse kataṁ kammaṁ,
—
phalaṁ dassesi me idha;
ปฏิสมฺภิทา จตสฺ✎ ร่าง
Paṭisambhidā catasso,
โ✎ ร่าง
vimokkhāpi ca aṭṭhime;
ส✎ ร่าง
Chaḷabhiññā sacchikatā,
—
kataṁ buddhassa sāsanaṁ”.
—
Itthaṁ sudaṁ āyasmā khadiravaniyo revato thero imā gāthāyo abhāsitthāti.
—
Khadiravaniyarevatattherassāpadānaṁ navamaṁ.