เนื้อความทั้งข้อ
[๑๑๙] เมื่อพระผู้มีพระภาคพระนามว่าวิปัสสี ผู้เลิศในโลก ทรงปลงพระชนมายุ
สังขารนั้น พื้นแผ่นดินและน้ำก็หวั่นไหว ฟ้าก็คะนอง แม้ภพ ชื่อปปัญจกะ
อันสวยงามน่าปลื้มใจ สะอาด วิจิตร ของเราก็หวั่นไหว ในขณะพระ-
พุทธเจ้าทรงปลงพระชนมายุ เมื่อภพหวั่นไหวแล้ว ความสะดุ้งเกิดขึ้นแก่
เราว่า ความหวั่นไหวเกิดขึ้นเพื่ออะไรหนอ แสงสว่างอันไพบูลย์ได้มี
แล้ว ท้าวเวสสุวัณมา ณ ที่นี้แล้ว ยังมหาชนให้หายความเศร้าโศกว่า
สัตว์ไม่มีภัย ท่านทั้งหลายจงมีความตั้งใจเคารพเถิด เราประกาศพระพุทธา-
นุภาพว่า โอ พระพุทธเจ้า โอ พระธรรม โอ ความถึงพร้อมแห่งสัตถุ
ศาสน์หนอ เมื่อพระพุทธเจ้าอุบัติ แผ่นดินก็หวั่นไหวดังนี้แล้ว บันเทิง
อยู่ในสวรรค์ตลอดกัลป ในกัลปทั้งหลายที่เหลือ เราได้ทำกุศล ในกัลป
ที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้สัญญาใดในกาลนั้น ด้วยสัญญานั้น เราไม่รู้จัก
ทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งสัญญาในพระพุทธเจ้า ในกัลปที่ ๑๔ แต่กัลปนี้
เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิราช ผู้ประเสริฐ มีนามชื่อว่าสมิตะ มีพลมาก
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำ
ให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระพุทธสัญญกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
—
Buddhasaññakattheraapadāna
ยทา วิปสฺสิ โลกคฺโค✎ ร่าง
“Yadā vipassī lokaggo,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 57.152
อายุสงฺขารโมสฺสชิ✎ ร่าง
āyusaṅkhāramossaji;
ปฐวี สมฺปกมฺปิตฺถ✎ ร่าง
Pathavī sampakampittha,
เมทนีชลเมขลา ฯ✎ ร่าง
medanī jalamekhalā.
โอคตํ ๑- วิตตํ มยฺหํ✎ ร่าง
Otataṁ vitthataṁ mayhaṁ,
สุจิ จิตฺตํ ปปญฺจกํ✎ ร่าง
suvicittavaṭaṁsakaṁ;
ภวนํปิ ปกมฺปิตฺถ✎ ร่าง
Bhavanampi pakampittha,
พุทฺธสฺส อายุสงฺขเย ฯ✎ ร่าง
buddhassa āyusaṅkhaye.
ตาโส มยฺหํ สมุปฺปนฺโน✎ ร่าง
Tāso mayhaṁ samuppanno,
อ้างอิงPTS 1.152
ภวเน สมฺปกมฺปิเต✎ ร่าง
bhavane sampakampite;
อุปฺปาโท นุ กิมตฺถาย✎ ร่าง
Uppādo nu kimatthāya,
อาโลโก วิปุโล อหุ ฯ✎ ร่าง
āloko vipulo ahu.
เวสฺสวณฺโณ อิธาคมฺม✎ ร่าง
Vessavaṇo idhāgamma,
นิพฺพาเปสิ มหาชนํ✎ ร่าง
nibbāpesi mahājanaṁ;
ปาณภูตํ ๒- ภยํ นตฺถิ✎ ร่าง
Pāṇabhūte bhayaṁ natthi,
เอกคฺคา โหถ สคารวา ๓- ฯ✎ ร่าง
ekaggā hotha saṁvutā.
อโห พุทฺโธ อโห ธมฺโม✎ ร่าง
Aho buddhā aho dhammā,
อโห โน สตฺถุสมฺปทา✎ ร่าง
aho no satthu sampadā;
ยสฺมึ อุปฺปชฺชมานสฺมึ✎ ร่าง
Yasmiṁ uppajjamānamhi,
ปฐวี สมฺปกมฺปติ ฯ✎ ร่าง
pathavī sampakampati.
พุทฺธานุภาวํ กิตฺเตตฺวา✎ ร่าง
Buddhānubhāvaṁ kittetvā,
กปฺปํ สคฺคมฺห โมทหํ✎ ร่าง
kappaṁ saggamhi modahaṁ;
อวเสเสสุ กปฺเปสุ✎ ร่าง
Avasesesu kappesu,
กุสลํ กริตํ มยา ฯ✎ ร่าง
kusalaṁ caritaṁ mayā.
เอกนวุเต อิโต กปฺเป✎ ร่าง
Ekanavutito kappe,
อ้างอิงสยามรัฐ 32.218 · พุทธชยันตี 36.262
ยํ สญฺญมลภึ ตทา✎ ร่าง
yaṁ saññamalabhiṁ tadā;
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ✎ ร่าง
Duggatiṁ nābhijānāmi,
พุทฺธสญฺญายิทํ ผลํ ฯ✎ ร่าง
buddhasaññāyidaṁ phalaṁ.
อิโต จุทฺทสกปฺปมฺหิ✎ ร่าง
Ito cuddasakappamhi,
ราชา อาสึ ปตาปวา✎ ร่าง
rājā āsiṁ patāpavā;
สมิโต นาม นาเมน✎ ร่าง
Samito nāma nāmena,
จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ✎ ร่าง
cakkavattī mahabbalo.
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขา✎ ร่าง
Paṭisambhidā catasso,
ปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ”.
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พุทฺธสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย
อภาสิตฺถาติ ฯ✎ ร่าง
Itthaṁ sudaṁ āyasmā buddhasaññako thero imā gāthāyo abhāsitthāti.
พุทฺธสญฺญกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
อฏฺฐมํ มคฺคสญฺญกตฺ✎ ร่าง
Buddhasaññakattherassāpadānaṁ sattamaṁ.
เถราปทานํ✎ ร่าง
Therāpadāna