เนื้อความทั้งข้อ
[๑๒๔] มีภูเขาชื่อกุกกุระอยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ (เราเป็น) พราหมณ์ผู้รู้จบ
มนต์อยู่ในท่ามกลางภูเขานั้น ศิษย์ ๕๐๐๐ คน แวดล้อมเราอยู่ทุกเมื่อและ
เขาเหล่านั้นเป็นผู้ลุกขึ้นก่อน (นอนทีหลัง) แกล้วกล้าในมนต์ทั้งหลาย
พราหมณ์ผู้รู้จบมนต์ ได้ฟังคำของพวกศิษย์ว่า พระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้น
แล้วในโลก ขอท่านจงรู้พระพุทธเจ้านั้นว่ามีจริงหรือไม่ พระองค์มีพยัญ-
ชนะ ๘๐ มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ พระชินวรมีพระรัศมี
แผ่ไปข้างละวา ย่อมรุ่งโรจน์ดังพระอาทิตย์ ดังนี้ พราหมณ์ออกจาก
อาศรมแล้ว ถามถึงทิศที่พระพุทธเจ้าประทับอยู่ว่า พระมหาวีรเจ้าผู้นำของ
โลกประทับอยู่ ณ ประเทศใด เราเห็นประเทศนั้นแล้ว จักนมัสการพระ-
ชินเจ้า ผู้ไม่มีบุคคลเปรียบ เรามีจิตเบิกบาน มีใจโสมนัส บูชาพระตถาคต
นั้น มาเถิดศิษย์ทั้งหลาย เราจักไปเฝ้าพระตถาคต จักถวายบังคมพระ-
ยุคลบาทของพระศาสดาแล้ว จักฟังคำสั่งสอนของพระองค์ เราออกจาก
อาศรมไปได้ วันหนึ่งก็ได้ป่วยไข้ เป็นผู้ถูกความป่วยไข้เบียดเบียน
จึงไปนอน ณ ที่สุดศาลา (ไม้รัง) ประชุมศิษย์ทั้งปวงแล้ว ได้ถามเขา
เหล่านั้นถึงพระตถาคตว่า พระคุณของโลกนาถผู้มีปัญญา เครื่องตรัสรู้
อย่างยิ่งเป็นเช่นไร พวกศิษย์เหล่านั้นอันเราถามแล้วพยากรณ์เหมือน
บุคคลผู้เห็นแจ้ง แสดงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐนั้นแก่เราดุจมีอยู่ตรงหน้า
โดยเคารพ เราฟังคำของศิษย์เหล่านั้นแล้ว ทำกาลกิริยา ณ ที่นั้น ศิษย์
เหล่านั้นเผาสรีระของเราแล้ว ได้ไปในสำนักของพระพุทธเจ้า ประนมกร
อัญชลีถวายบังคมพระศาสดา เราเอาดอกไม้ทำสถูปแห่งพระสุคต ผู้
แสวงหาคุณอันใหญ่หลวงแล้ว ไม่ได้เข้าถึงทุคติเลยตลอดแสนกัลป ใน
กัลปที่ ๔๐,๐๐๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์ ๑๖ พระองค์
มีพระนามชื่อว่า อัคคิสมะ มีพลมาก ใน ๒ หมื่นกัลปนี้ ได้มีพระเจ้า
จักรพรรดิราช ๓๘ พระองค์ เป็นใหญ่ในแผ่นดิน พระนามว่า ฆฏาสนสมะ
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เรา
ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระปุปผถูปิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
—
Pupphathūpiyattheraapadāna
หิมวนฺตสฺส อวิทูเร✎ ร่าง
“Himavantassāvidūre,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 57.157
กุกฺกุโร นาม ปพฺพโต✎ ร่าง
kukkuro nāma pabbato;
เวมชฺเฌ ตสฺส วสติ✎ ร่าง
Vemajjhe tassa vasati,
พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู ฯ✎ ร่าง
brāhmaṇo mantapāragū.
ปญฺจ สิสฺสสหสฺสานิ✎ ร่าง
Pañca sissasahassāni,
ปริวาเรนฺติ มํ สทา✎ ร่าง
parivārenti maṁ sadā;
ปุพฺพุฏฺฐายี จ เต อาสุํ✎ ร่าง
Pubbuṭṭhāyī ca te āsuṁ,
มนฺเตสุ จ วิสารทา ฯ✎ ร่าง
mantesu ca visāradā.
พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน✎ ร่าง
Buddho loke samuppanno,
อ้างอิงPTS 1.156
ตํ วิชานาถ โน ภวํ✎ ร่าง
taṁ vijānātha no bhavaṁ;
อสีติ พฺยญฺชนานสฺส✎ ร่าง
Asītibyañjanānassa,
พตฺตึส วรลกฺขณา ฯ✎ ร่าง
bāttiṁsavaralakkhaṇā.
พฺยามปฺปโภ ชินวโร✎ ร่าง
Byāmappabho jinavaro,
อาทิจฺโจว วิโรจติ✎ ร่าง
ādiccova virocati;
สิสฺสานํ วจนํ สุตฺวา✎ ร่าง
Sissānaṁ vacanaṁ sutvā,
พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู ฯ✎ ร่าง
brāhmaṇo mantapāragū.
อสฺสมา อภินิกฺขมฺม✎ ร่าง
Assamā abhinikkhamma,
ทิสํ ปุจฺฉติ พฺราหฺมโณ✎ ร่าง
disaṁ pucchati sissake;
ยมฺหิ เทเส มหาวีโร✎ ร่าง
Yamhi dese mahāvīro,
วสติ โลกนายโก ฯ✎ ร่าง
vasati lokanāyako.
ตาหํ ทิสฺวา ๓- นมสฺสิสฺสํ✎ ร่าง
Tāhaṁ disaṁ namassissaṁ,
ชินํ อปฺปฏิปุคฺคลํ✎ ร่าง
jinaṁ appaṭipuggalaṁ;
อุทคฺคจิตฺโต สุมโน✎ ร่าง
Udaggacitto sumano,
ปูเชสึ ตํ ตถาคตํ ฯ✎ ร่าง
pūjesiṁ taṁ tathāgataṁ.
เอถ สิสฺสา คมิสฺสาม✎ ร่าง
Etha sissā gamissāma,
อ้างอิงสยามรัฐ 32.224
ทกฺขิสฺสาม ตถาคตํ✎ ร่าง
dakkhissāma tathāgataṁ;
วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท✎ ร่าง
Vanditvā satthuno pāde,
โสสฺสาม ชินสาสนํ ฯ✎ ร่าง
sossāma jinasāsanaṁ.
เอกาหํ อภินิกฺขมฺม✎ ร่าง
Ekāhaṁ abhinikkhamma,
พฺยาธึ ปฏิลภึ อหํ✎ ร่าง
byādhiṁ paṭilabhiṁ ahaṁ;
พฺยาธินา ปีฬิโต สนฺโต✎ ร่าง
Byādhinā pīḷito santo,
สาลนฺโต สยิตุํ คมึ ๑- ฯ✎ ร่าง
sālaṁ vāsayituṁ gamiṁ.
สพฺเพ สิสฺเส สมาเนตฺวา✎ ร่าง
Sabbe sisse samānetvā,
อปุจฺฉึ เต ตถาคตํ✎ ร่าง
apucchiṁ te tathāgataṁ;
กีทิสํ โลกนาถสฺส✎ ร่าง
Kīdisaṁ lokanāthassa,
คุณํ ปรมพุทฺธิโน ฯ✎ ร่าง
guṇaṁ paramabuddhino.
เต เม ปุฏฺฐา พฺยากรึสุ✎ ร่าง
Te me puṭṭhā viyākaṁsu,
อ้างอิงพุทธชยันตี 36.270
ยถา ทสฺสาวิโน ตถา✎ ร่าง
Yathā dassāvino tathā;
สกฺกจฺจํ พุทฺธเสฏฺฐํ ตํ✎ ร่าง
Sakkaccaṁ buddhaseṭṭhaṁ taṁ,
ทสฺเสสุํ มม สมฺมุขา ฯ✎ ร่าง
Desesuṁ mama sammukhā.
เตสาหํ วจนํ สุตฺวา✎ ร่าง
Tesāhaṁ vacanaṁ sutvā,
สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ✎ ร่าง
sakaṁ cittaṁ pasādayiṁ;
ปุปฺเผหิ ถูปํ กริตฺวาน✎ ร่าง
Pupphehi thūpaṁ katvāna,
ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ✎ ร่าง
tattha kālaṅkato ahaṁ.
เต เม สรีรํ ฌาเปตฺวา✎ ร่าง
Te me sarīraṁ jhāpetvā,
อคมุํ พุทฺธสนฺติเก✎ ร่าง
agamuṁ buddhasantikaṁ;
อญฺชลึ ปคฺคหิตฺวาน✎ ร่าง
Añjaliṁ paggahetvāna,
สตฺถารํ อภิวาทยุํ ฯ✎ ร่าง
satthāramabhivādayuṁ.
ปุปฺเผหิ ถูปํ กริตฺวาน✎ ร่าง
Pupphehi thūpaṁ katvāna,
สุคตสฺส มเหสิโน✎ ร่าง
sugatassa mahesino;
กปฺปานํ สตสหสฺสํ✎ ร่าง
Kappānaṁ satasahassaṁ,
ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ✎ ร่าง
duggatiṁ nupapajjahaṁ.
จตฺตาฬีสสหสฺสมฺหิ✎ ร่าง
Cattālīsasahassamhi,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 57.158
กปฺเป โสฬส ขตฺติยา✎ ร่าง
kappe soḷasa khattiyā;
นาเมนคฺคิสมา นาม✎ ร่าง
Nāmenaggisamā nāma,
จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ✎ ร่าง
cakkavattī mahabbalā.
วีสกปฺปสหสฺสมฺหิ✎ ร่าง
Vīsakappasahassamhi,
ราชาโน จกฺกวตฺติโน✎ ร่าง
rājāno cakkavattino;
ฆฏาสนสมา นาม✎ ร่าง
Ghatāsanasanāmāva,
อฏฺฐตฺตึส มหีปตี✎ ร่าง
aṭṭhattiṁsa mahīpatī.
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขา✎ ร่าง
Paṭisambhidā catasso,
ปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ”.
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุปฺผถูปิโย เถโร อิมา คาถาโย
อภาสิตฺถาติ ฯ✎ ร่าง
Itthaṁ sudaṁ āyasmā pupphathūpiyo thero imā gāthāyo abhāsitthāti.
อ้างอิงสยามรัฐ 32.225
ปุปฺผถูปิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ตติยํ ปายาสทายกตฺ✎ ร่าง
Pupphathūpiyattherassāpadānaṁ dutiyaṁ.
เถราปทานํ✎ ร่าง
Therāpadāna