เนื้อความทั้งข้อ
[๓๓๗] ในกาลนั้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี เชษฐบุรุษของโลก ประ-
เสริฐกว่านระ พร้อมด้วยพระขีณาสพทั้งหลาย ประทับนั่งอยู่ ณ สังฆาราม
พระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้เป็นนายกของโลก พระองค์เสด็จออก
จากประตูอาราม พร้อมด้วยพระขีณาสพ ๘ แสน เรานุ่งหนังสัตว์ และ
ทรง (ห่ม) ผ้าเปลือกไม้กรอง ตักเอาน้ำในบึงแล้ว เข้าไปเฝ้าพระ-
สัมพุทธเจ้า ยังจิตของตนให้เลื่อมใส เกิดโสมนัส ประนมกรอัญชลี
ตักเอาน้ำในบึงไปปะพรมพระพุทธเจ้า ด้วยกรรมนั้น พระสัมพุทธเจ้า
พระนามว่าปทุมุตระ ผู้อุดม ทรงสรรเสริญกรรมของเราแล้ว ได้เสด็จไป
ตามพระประสงค์ เราได้บูชาพระชินเจ้าด้วยน้ำอันกำหนดว่า ๕๐๐๐ หยด
เราได้เสวยเทวรัชสมบัติเพราะน้ำ ๒๕๐๐ หยด ได้เป็นพระเจ้าจักร-
พรรดิเพราะน้ำ ๒๕๐๐ หยด เราได้บรรลุอรหัตด้วยกรรมที่เหลือ เมื่อใด
เราเป็นท้าวเทวราช เมื่อนั้น เราได้เป็นอธิบดีของมนุษย์ด้วย ชื่อนั้นแล
เป็นชื่อของเรา เรามีชื่อว่าผุสสิตะ เมื่อเราเป็นเทวดาหรือแม้เป็นมนุษย์
เมล็ดฝนย่อมตกโดยรอบ ข้างละวา เราถอนภพทั้งหลายขึ้นได้แล้ว เผากิเลส
ทั้งหลายเสียแล้ว เป็นผู้มีอาสวะทั้งปวงสิ้นแล้ว นี้เป็นผลแห่งหยาดน้ำ
ฝน น้ำฝนของเรามีกลิ่นดังกลิ่นจันทน์ กลิ่นย่อมฟุ้งไปเหมือนอย่างนั้น
กลิ่นหอมที่ซ่านออกจากสรีระของเรา ฟุ้งไป ๒๕๐ ชั่วธนู ชนทั้งหลายสูด
กลิ่นหอมอบอวลอันประกอบด้วยบุญกรรมแล้ว ย่อมรู้ทันทีว่า พระเจ้า
ผุสสิตะเสด็จมา ณ ที่นี้ กิ่งไม้ ใบไม้ ท่อนไม้ และแม้หญ้า ทุกชนิด
(ดังจะ) รู้ความดำริของเรา ย่อมสำเร็จเป็นกลิ่นหอมทันที ในกัลปที่
แสน แต่กัลปนี้ เราได้บูชาไม้จันทน์ ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติ
เลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาด้วยหยาดน้ำ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัม-
ภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธ-
ศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระผุสสิตกัมมิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
—
5 Phusitakampiyattheraapadāna
วิปสฺสี นาม สมฺพุทฺโธ✎ ร่าง
“Vipassī nāma sambuddho,
อ้างอิงPTS 1.268 · สยามรัฐ 32.416
โลกเชฏฺโฐ นราสโภ✎ ร่าง
lokajeṭṭho narāsabho;
ขีณาสเวหิ สหิโต✎ ร่าง
Khīṇāsavehi sahito,
สงฺฆาราเม วสี ตทา ฯ✎ ร่าง
saṅghārāme vasī tadā.
อารามทฺวารา นิกฺขมฺม✎ ร่าง
Ārāmadvārā nikkhamma,
วิปสฺสี โลกนายโก✎ ร่าง
vipassī lokanāyako;
สห สตสหสฺเสหิ✎ ร่าง
Saha satasahassehi,
อฏฺฐขีณาสเวหิ โส ฯ✎ ร่าง
aṭṭha khīṇāsavehi so.
อชิเนน นิวตฺโถหํ✎ ร่าง
Ajinena nivatthohaṁ,
วากจีรธโรปิ จ✎ ร่าง
vākacīradharopi ca;
กุสุมฺโภทกมาทาย✎ ร่าง
Kusumodakamādāya,
สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมึ ฯ✎ ร่าง
sambuddhaṁ upasaṅkamiṁ.
สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา✎ ร่าง
Sakaṁ cittaṁ pasādetvā,
เวทชาโต กตญฺชลี✎ ร่าง
vedajāto katañjalī;
กุสุมฺโภทกมาทาย✎ ร่าง
Kusumodakamādāya,
พุทฺธมพฺภุกิรึ ๓- อหํ ฯ✎ ร่าง
buddhamabbhukkiriṁ ahaṁ.
เตน กมฺเมน สมฺพุทฺโธ✎ ร่าง
Tena kammena sambuddho,
ชลชุตฺตมนามโก✎ ร่าง
jalajuttamanāmako;
มม กมฺมํ ปกิตฺเตตฺวา✎ ร่าง
Mama kammaṁ pakittetvā,
อคมา เยน ปตฺถิตํ ฯ✎ ร่าง
agamā yena patthitaṁ.
ผุสฺสิตา ปญฺจสหสฺสา✎ ร่าง
Phusitā pañcasahassā,
เยหิ ปูเชสหํ ชินํ✎ ร่าง
yehi pūjesahaṁ jinaṁ;
อฑฺฒเตยฺยสหสฺเสหิ✎ ร่าง
Aḍḍhateyyasahassehi,
เทวรชฺชมการยึ ฯ✎ ร่าง
devarajjaṁ akārayiṁ.
อฑฺฒเตยฺยสหสฺเสหิ✎ ร่าง
Aḍḍhateyyasahassehi,
จกฺกวตฺติ อโหสหํ✎ ร่าง
cakkavattī ahosahaṁ;
อวเสเสน กมฺเมน✎ ร่าง
Avasesena kammena,
อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ✎ ร่าง
arahattamapāpuṇiṁ.
เทวราชา ยทาโหสึ✎ ร่าง
Devarājā yadā homi,
มนุชาธิปติ ตทา✎ ร่าง
manujādhipatī yadā;
ตํเยว นามเธยฺยํ เม✎ ร่าง
Tameva nāmadheyyaṁ me,
ผุสฺสิโต นามโหสหํ ๖- ฯ✎ ร่าง
phusito nāma homahaṁ.
เทวภูตสฺส สนฺตสฺส✎ ร่าง
Devabhūtassa santassa,
อ้างอิงพุทธชยันตี 36.484
อถาปิ มานุสสฺส วา✎ ร่าง
athāpi mānusassa vā;
สมนฺตา พฺยามโต มยฺหํ✎ ร่าง
Samantā byāmato mayhaṁ,
ผุสฺสิตํปิ ๗- ปวสฺสติ ฯ✎ ร่าง
phusitaṁva pavassati.
ภวา อุคฺฆาฏิตา มยฺหํ✎ ร่าง
Bhavā ugghāṭitā mayhaṁ,
อ้างอิงสยามรัฐ 32.417 · ฉัฏฐสังคายนา 57.292
กิเลสา ฌาปิตา มม✎ ร่าง
kilesā jhāpitā mama;
สพฺพาสวปริกฺขีโณ✎ ร่าง
Sabbāsavaparikkhīṇo,
ผุสฺสิตสฺส อิทํ ผลํ ฯ✎ ร่าง
phusitassa idaṁ phalaṁ.
จนฺทนสฺเสว เม วสฺโส✎ ร่าง
Candanasseva me kāyā,
ตถา คนฺโธ ปวายติ✎ ร่าง
tathā gandho pavāyati;
สารีรโก ๒- มม คนฺโธ✎ ร่าง
Sarīrato mama gandho,
อฑฺฒโกเส ปวายติ ฯ✎ ร่าง
aḍḍhakose pavāyati.
ทิพฺพคนฺธํ สมฺปวนฺตํ✎ ร่าง
Dibbagandhaṁ sampavantaṁ,
ปุญฺญกมฺมสมงฺคินํ✎ ร่าง
puññakammasamaṅginaṁ;
คนฺธํ ฆตฺวาน ชานนฺติ✎ ร่าง
Gandhaṁ ghatvāna jānanti,
ผุสฺสิโต อาคโต อิธ ฯ✎ ร่าง
phusito āgato idha.
สาขา ปลาสกฏฺฐานิ✎ ร่าง
Sākhāpalāsakaṭṭhāni,
อ้างอิงPTS 1.269
ติณานิปิจ สพฺพโส✎ ร่าง
tiṇānipi ca sabbaso;
มม สงฺกปฺปมญฺญาย✎ ร่าง
Mama saṅkappamaññāya,
คนฺโธ สมฺปชฺชเต ขเณ ฯ✎ ร่าง
gandho sampajjate khaṇe.
สตสหสฺเส อิโต กปฺเป✎ ร่าง
Satasahassito kappe,
จนฺทนํ อภิปูชยึ✎ ร่าง
candanaṁ abhipūjayiṁ;
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ✎ ร่าง
Duggatiṁ nābhijānāmi,
ผุสฺสิตทสฺสิทํ ผลํ ฯ✎ ร่าง
phusitassa idaṁ phalaṁ.
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขา✎ ร่าง
Paṭisambhidā catasso,
ปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ”.
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ผุสฺสิตกมฺมิโย เถโร อิมา คาถาโย
อภาสิตฺถาติ ฯ✎ ร่าง
Itthaṁ sudaṁ āyasmā phusitakampiyo thero imā gāthāyo abhāsitthāti.
ผุสฺสิตกมฺมิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ฉฏฺฐํ ปภงฺกรตฺ✎ ร่าง
Phusitakampiyattherassāpadānaṁ pañcamaṁ.
เถราปทานํ✎ ร่าง
Therāpadāna