เนื้อความทั้งข้อ
[๓๔๑] พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง ทรงประกาศสัจจะ ๔
ยังชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น (ทุกข์) สมัยนั้น เราเป็นชฎิลผู้มีตบะอัน
สูงเด่น สลัดผ้าเปลือกไม้กรอง (ผ้าคากรอง) เหาะไปในอัมพรในบัดนั้น
แต่เราไม่อาจจะไปในเบื้องบนแห่งพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดได้ เวลานั้น
เราเป็นเหมือนนกกระทบภูเขาหินไปไม่ได้ ความเป็นไปที่ผิดแปลกเช่นนี้ไม่
เคยมีแก่เราเลย เราเหาะไปในอัมพร เหมือนดังหลับตาไปในน้ำ ก็มนุษย์
ซึ่งเป็นผู้ประเสริฐจักมีอยู่ภายใต้นี้กระมังหนอ ถ้าเช่นนั้นเราจักค้นหาเขา
บางทีจะพึงได้ประโยชน์บ้างเมื่อเราลงจากอากาศ ได้ฟังเสียงของพระศาสดา
ซึ่งกำลังตรัสอนิจจตาอยู่ เราจึงเรียนอนิจจาตานั้นในขณะนั้น ครั้นเรียน
อนิจจสัญญาแล้ว ได้กลับไปสู่อาศรมของเรา เราอยู่ตลอดกำหนดอายุแล้ว
ทำกาลกิริยา ณ ที่นั้น เมื่อภพที่สุดยังเป็นไปอยู่ เราระลึกถึงการฟังธรรม
นั้นได้ ด้วยกุศลกรรมที่เราทำแล้วนั้น เราได้ไปสู่ดาวดึงส์ เรารื่นรมย์อยู่
ในเทวโลกตลอด ๓ หมื่นกัลป ได้เสวยรัชสมบัติในเทวโลก ๕๑ ครั้ง ได้
เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗๑ ครั้ง และได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์
โดยจะคณนานับมิได้ พระสมณะผู้มีอินทรีย์อันอบรมแล้ว นั่งบนเรือน
ของบิดา แสดงด้วยคาถา เปล่งวาจาถึงเรื่องไม่เที่ยง เราระลึกถึงสัญญานั้น
ได้ ท่องเที่ยวอยู่ในภพน้อยใหญ่ แทงตลอดซึ่งที่สุดคือ นิพพาน อัน
เป็นบทไม่เคลื่อน ยังไม่ได้ สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอ มีความเกิดขึ้น
และเสื่อมไปเป็นธรรมดา เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ความที่สังขารเหล่านั้น
สงบระงับเป็นสุข เราระลึกถึงบุรพกรรมได้ พร้อมกับได้ฟังคาถา เรานั่ง
อยู่บนอาสนะเดียวนั่นเอง ได้บรรลุอรหัต เรามีอายุ ๗ ปี แต่กำเนิด ได้
บรรลุอรหัต พระพุทธเจ้าผู้มีจักษุทรงรู้คุณแล้ว ให้เราอุปสมบท กิจอะไร
ที่เราพึงทำในวันนี้ ในศาสนาของพระศากยบุตร เรายังเป็นเด็กอยู่เที่ยว
ได้ทำกิจที่พึงทำนั้นสำเร็จแล้ว ในกัลปที่แสนแต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดใน
กาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลเพราะการฟังธรรม
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำ
ให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระธรรมสวนิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
—
9 Dhammasavaniyattheraapadāna
ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน✎ ร่าง
“Padumuttaro nāma jino,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 57.297
สพฺพธมฺมาน ปารคู✎ ร่าง
sabbadhammāna pāragū;
จตุสจฺจํ ปกาเสนฺโต✎ ร่าง
Catusaccaṁ pakāsento,
สนฺตาเรติ ๓- พหุชฺชนํ ฯ✎ ร่าง
santāresi bahuṁ janaṁ.
อหํ เตน สมเยน✎ ร่าง
Ahaṁ tena samayena,
ชฏิโล อุคฺคตาปโน✎ ร่าง
jaṭilo uggatāpano;
ธุนนฺโต วากจีรานิ✎ ร่าง
Dhunanto vākacīrāni,
คจฺฉามิ อมฺพเร ตทา ฯ✎ ร่าง
gacchāmi ambare tadā.
พุทฺธเสฏฺฐสฺส อุปริ✎ ร่าง
Buddhaseṭṭhassa upari,
คนฺตุํ น วิสหามหํ✎ ร่าง
gantuṁ na visahāmahaṁ;
ปกฺขีว เสลมาปชฺช✎ ร่าง
Pakkhīva selamāsajja,
คมนํ น ลภินฺตทา ๕- ฯ✎ ร่าง
gamanaṁ na labhāmahaṁ.
น เม อิทํ ภูตปุพฺพํ✎ ร่าง
Na me idaṁ bhūtapubbaṁ,
อ้างอิงสยามรัฐ 32.425
อิริยสฺส วิโกปนํ✎ ร่าง
iriyassa vikopanaṁ;
ทเก ยถา อุมฺมิลิตฺวา✎ ร่าง
Dake yathā ummujjitvā,
เอวํ คจฺฉามิ อมฺพเร ฯ✎ ร่าง
evaṁ gacchāmi ambare.
อุฬารภูโต มนุโช จ✎ ร่าง
Uḷārabhūto manujo,
อ้างอิงPTS 1.274 · พุทธชยันตี 36.494
เหฏฺฐาสีโน ภวิสฺสติ✎ ร่าง
heṭṭhāsīno bhavissati;
หนฺท เมตํ คเวสิสฺสํ✎ ร่าง
Handa menaṁ gavesissaṁ,
อปิ อตฺถํ ลเภยฺยหํ ฯ✎ ร่าง
api atthaṁ labheyyahaṁ.
โอโรหนฺโต อนฺตลิกฺขา✎ ร่าง
Orohanto antalikkhā,
สทฺทมสฺโสสิ สตฺถุโน✎ ร่าง
saddamassosi satthuno;
อนิจฺจตํ กเถนฺตสฺส✎ ร่าง
Aniccataṁ kathentassa,
ตมหํ อุคฺคหึ ตทา ฯ✎ ร่าง
tamahaṁ uggahiṁ tadā.
อนิจฺจสญฺญมุคฺคยฺห✎ ร่าง
Aniccasaññamuggayha,
อคมาสึ มมสฺสมํ✎ ร่าง
agamāsiṁ mamassamaṁ;
ยาวตายุํ วสิตฺวาน✎ ร่าง
Yāvatāyuṁ vasitvāna,
ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ✎ ร่าง
tattha kālaṅkato ahaṁ.
จริเม วตฺตมานมฺหิ✎ ร่าง
Carime vattamānamhi,
ตํ ธมฺมสฺสวนํ สรึ✎ ร่าง
Taṁ dhammasavanaṁ sariṁ;
เตน กมฺเมน สุกเตน✎ ร่าง
Tena kammena sukatena,
ตาวตึสํ อคจฺฉหํ ฯ✎ ร่าง
Tāvatiṁsamagacchahaṁ.
ตึสกปฺปสหสฺสานิ✎ ร่าง
Tiṁsakappasahassāni,
เทวโลเก รมึ อหํ✎ ร่าง
devaloke ramiṁ ahaṁ;
เอกปญฺญาสกฺขตฺตุญฺจ✎ ร่าง
Ekapaññāsakkhattuñca,
เทวรชฺชมการยึ ฯ✎ ร่าง
devarajjamakārayiṁ.
เอกสตฺตติกฺขตฺตุญฺจ✎ ร่าง
Ekasattatikkhattuñca,
จกฺกวตฺติ อโหสหํ✎ ร่าง
cakkavattī ahosahaṁ;
ปเทสรชฺชํ วิปุลํ✎ ร่าง
Padesarajjaṁ vipulaṁ,
คณนาโต อสงฺขยํ ฯ✎ ร่าง
gaṇanāto asaṅkhiyaṁ.
ปิตุฆเร นิสีทิตฺวา✎ ร่าง
Pitugehe nisīditvā,
สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย✎ ร่าง
samaṇo bhāvitindriyo;
คาถาย ปริทีเปนฺโต✎ ร่าง
Gāthāya paridīpento,
อนิจฺจวตฺถุทาหริ ๑- ฯ✎ ร่าง
aniccatamudāhari.
อนุสฺสรามิ ตํ สญฺญํ✎ ร่าง
Anussarāmi taṁ saññaṁ,
สํสรนฺโต ภวาภเว✎ ร่าง
saṁsaranto bhavābhave;
น โกฏึ ปฏิวิชฺฌามิ✎ ร่าง
Na koṭiṁ paṭivijjhāmi,
นิพฺพานํ อจฺจุตํ ปทํ ฯ✎ ร่าง
nibbānaṁ accutaṁ padaṁ.
อนิจฺจา วต สงฺขารา✎ ร่าง
Aniccā vata saṅkhārā,
อุปฺปาทวยธมฺมิโน✎ ร่าง
uppādavayadhammino;
อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌนฺติ✎ ร่าง
Uppajjitvā nirujjhanti,
เตสํ วูปสโม สุโข ฯ✎ ร่าง
tesaṁ vūpasamo sukho.
สห คาถํ สุณิตฺวาน✎ ร่าง
Saha gāthaṁ suṇitvāna,
อ้างอิงสยามรัฐ 32.426 · ฉัฏฐสังคายนา 57.298
ปุพฺพกมฺมํ อนุสฺสรึ✎ ร่าง
pubbakammaṁ anussariṁ;
เอกาสเน นิสีทิตฺวา✎ ร่าง
Ekāsane nisīditvā,
อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ✎ ร่าง
arahattamapāpuṇiṁ.
ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ✎ ร่าง
Jātiyā sattavassohaṁ,
อรหตฺตํ อปาปุณึ✎ ร่าง
arahattamapāpuṇiṁ;
อุปสมฺปาทยิ พุทฺโธ✎ ร่าง
Upasampādayi buddho,
คุณมญฺญาย จกฺขุมา ฯ✎ ร่าง
guṇamaññāya cakkhumā.
ทารโกว อหํ สนฺโต✎ ร่าง
Dārakova ahaṁ santo,
กรณียํ สมาปยึ✎ ร่าง
karaṇīyaṁ samāpayiṁ;
กึ เม กรณียํ อชฺช✎ ร่าง
Kiṁ me karaṇīyaṁ ajja,
สกฺยปุตฺตสฺส สาสเน ฯ✎ ร่าง
sakyaputtassa sāsane.
สตสหสฺเส อิโต กปฺเป✎ ร่าง
Satasahassito kappe,
ยํ กมฺมมกรึ ตทา✎ ร่าง
yaṁ kammamakariṁ tadā;
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ✎ ร่าง
Duggatiṁ nābhijānāmi,
สทฺธมฺมสฺสวเน ผลํ ฯ✎ ร่าง
saddhammasavane phalaṁ.
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขา✎ ร่าง
Paṭisambhidā catasso,
ปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ”.
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ธมฺมสฺสวนิโย เถโร อิมา คาถาโย
อภาสิตฺถาติ ฯ✎ ร่าง
Itthaṁ sudaṁ āyasmā dhammasavaniyo thero imā gāthāyo abhāsitthāti.
ธมฺมสฺสวนิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ทสมํ อุกฺขิตฺตปทุมิยตฺ✎ ร่าง
Dhammasavaniyattherassāpadānaṁ navamaṁ.
เถราปทานํ✎ ร่าง
Therāpadāna