เนื้อความทั้งข้อ
[๔๐๔] พระพุทธเจ้าผู้สยัมภู ไม่ทรงแพ้อะไรๆ ทรงพระประชวร ทรงอาศัย
ยอดเงื้อมประทับอยู่ในระหว่างภูเขา ขณะนั้นได้มีเสียงบันลือลั่นโดยรอบ
อาศรมของเรา เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จนิพพาน ได้มีแสงสว่างในขณะนั้น
หมี หมาป่า เสือดาว เนื้อร้าย และราชสีห์ มีอยู่ในไพรสณฑ์ประมาณ
เท่าใด ทั้งหมดนั้นได้พากันส่งเสียงร้องขึ้น ในขณะนั้น เราเห็นความ
อัศจรรย์นั้นแล้ว ได้ไปสู่เงื้อม ณ ที่นั้น เราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าผู้ไม่แพ้
อะไรๆ นิพพานแล้ว เหมือนพระยารังมีดอกบานสะพรั่ง เช่นพระ-
อาทิตย์อุทัย ดังถ่านเพลิงปราศจากเปลวไฟ ผู้ดับสนิทแล้ว ไม่แพ้อะไรๆ
เรานำเอาหญ้าและไม้มากองให้เต็มแล้ว ได้ทำเชิงตะกอนขึ้นบนนั้น ครั้น
ทำเชิงตะกอนดีแล้ว ได้ถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ ครั้นถวายพระเพลิง
พระพุทธสรีระแล้วได้เอาน้ำอบปะพรม ในขณะนั้น เทวดายืนอยู่ในอากาศ
ได้ระบุชื่อว่า ท่านผู้เป็นมุนี ในกาลใด ท่านมีนามชื่อว่าปุณณกะ ในกาล
นั้น ท่านบำเพ็ญกิจนั้นแก่พระพุทธเจ้าผู้สยัมภูแล้ว เราจุติจากกายนั้น
แล้ว ได้ไปสู่เทวโลก ในเทวโลกนั้น กลิ่นอันสำเร็จด้วยทิพย์ย่อมตกลง
จากอากาศ แม้ในเทวโลกนั้น เราก็มีชื่อว่าปุณณกะ ในกาลนั้น เรา
เป็นเทวดาหรือมนุษย์ย่อมยังความดำริให้บริบูรณ์ ภพนี้เป็นภพที่สุดของ
เรา ภพที่สุดย่อมเป็นไป แม้ในภพนี้ นามของเราก็ยังปรากฏชื่อว่า
ปุณณกะ เรายังพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่า โคดมศากยบุตรให้ทรงโปรด
แล้ว กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ ในกัลปที่ ๙๑ แต่
กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย
นี้เป็นผลแห่งการถวายพระเพลิงพุทธสรีระ เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอน
ภพขึ้นได้ทั้งหมดแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มี
อาสวะอยู่ การที่เราได้มาในสำนักพระพุทธเจ้าของเรานี้ เป็นการมาดีแล้ว
หนอ วิชชา ๓ เราบรรลุแล้วโดยลำดับ พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จ
แล้ว คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖
เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระปุณณกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
ปพฺภารกูฏํ นิสฺสาย✎ ร่าง
“Pabbhārakūṭaṁ nissāya,
อ้างอิงPTS 2.341
สยมฺภู อปราชิโต✎ ร่าง
sayambhū aparājito;
อาพาธิโก จ ๑- โส พุทฺโธ✎ ร่าง
Ābādhiko ca so buddho,
วสติ ปพฺพตนฺตเร ฯ✎ ร่าง
vasati pabbatantare.
มม อสฺสมสามนฺตา✎ ร่าง
Mama assamasāmantā,
ปนาโท อาสิ ตาวเท✎ ร่าง
panādo āsi tāvade;
พุทฺเธ นิพฺพายมานมฺหิ✎ ร่าง
Buddhe nibbāyamānamhi,
อาโลโก ๒- อาสิ ตาวเท ฯ✎ ร่าง
āloko udapajjatha.
ยาวตา วนสณฺฑสฺมึ✎ ร่าง
Yāvatā vanasaṇḍasmiṁ,
อจฺฉโกกตรจฺฉโย
พาล✎ ร่าง
acchakokataracchakā;
า ๓- จ เกสรี สพฺเพ✎ ร่าง
Vāḷā ca kesarī sabbe,
อภิกุชฺชึสุ ๔- ตาวเท ฯ✎ ร่าง
abhigajjiṁsu tāvade.
อุปฺปาทํ ๕- ตมหํ ทิสฺวา✎ ร่าง
Uppātaṁ tamahaṁ disvā,
ปพฺภารํ อคมาสหํ✎ ร่าง
pabbhāraṁ agamāsahaṁ;
ตตฺถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ✎ ร่าง
Tatthaddassāsiṁ sambuddhaṁ,
นิพฺพุตํ อปราชิตํ ฯ✎ ร่าง
nibbutaṁ aparājitaṁ.
สุผุลฺลํ สาลราชํว✎ ร่าง
Suphullaṁ sālarājaṁva,
สตรํสีว อุคฺคตํ✎ ร่าง
sataraṁsiṁva uggataṁ;
วีตจฺจิตํว องฺคารํ✎ ร่าง
Vītaccikaṁva aṅgāraṁ,
นิพฺพุตํ อปราชิตํ ฯ✎ ร่าง
nibbutaṁ aparājitaṁ.
ติณํ กฏฺฐญฺจ ปูเรตฺวา✎ ร่าง
Tiṇaṁ kaṭṭhañca pūretvā,
จิตกํ ตตฺถกาสหํ✎ ร่าง
citakaṁ tatthakāsahaṁ;
จิตกํ สุกตํ กตฺวา✎ ร่าง
Citakaṁ sukataṁ katvā,
สรีรํ ฌาปยึ อหํ ฯ✎ ร่าง
sarīraṁ jhāpayiṁ ahaṁ.
สรีรํ ฌาปยิตฺวาน✎ ร่าง
Sarīraṁ jhāpayitvāna,
คนฺธโตยํ สโมกิรึ✎ ร่าง
gandhatoyaṁ samokiriṁ;
อนฺตลิกฺเข ฐิโต ยกฺโข✎ ร่าง
Antalikkhe ṭhito yakkho,
นามํ อคฺคหิ ตาวเท ฯ
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. ... ว โย ... ฯ ๒ ม. อาโลโก อุทปชฺชถ ฯ ๓ ม. ยุ. วาฬา ฯ@๔ ม. ยุ. อภิคชฺชึสุ ฯ ๕ ม. อุปฺปาตํ ฯ
|๔๐๔.๓๖| ต✎ ร่าง
nāmamaggahi tāvade.
ํ ๑- ปูริตํ ตยา กิจฺจํ✎ ร่าง
‘Yaṁ pūritaṁ tayā kiccaṁ,
อ้างอิงสยามรัฐ 32.537
สยมฺภุสฺส มเหสิโน✎ ร่าง
sayambhussa mahesino;
ปุณฺณโก นาม นาเมน ย✎ ร่าง
Puṇṇako nāma nāmena,
ทา ๒- โหสิ ตุวํ มุเน ฯ✎ ร่าง
sadā hohi tuvaṁ mune’.
ตมฺหา กายา จวิตฺวาน✎ ร่าง
Tamhā kāyā cavitvāna,
อ้างอิงพุทธชยันตี 37.1.8
เทวโลกํ อคญฺฉหํ✎ ร่าง
devalokaṁ agacchahaṁ;
ตตฺถ ทิพฺพมโย คนฺโธ✎ ร่าง
Tattha dibbamayo gandho,
อนฺตลิกฺขา ๓- ปวสฺสติ ฯ✎ ร่าง
antalikkhā pavassati.
ตตฺราปิ นามเธยฺยํ เม✎ ร่าง
Tatrāpi nāmadheyyaṁ me,
ปุณฺณโกติ อหุ ตทา✎ ร่าง
puṇṇakoti ahū tadā;
เทวภูโต มนุสฺโส วา✎ ร่าง
Devabhūto manusso vā,
สงฺกปฺปํ ปูรยามหํ ฯ✎ ร่าง
saṅkappaṁ pūrayāmahaṁ.
อิทํ ปจฺฉิมกํ มยฺหํ✎ ร่าง
Idaṁ pacchimakaṁ mayhaṁ,
จริโม วตฺตตี ๔- ภโว✎ ร่าง
carimo vattate bhavo;
อิธาปิ ปุณฺณโก นาม✎ ร่าง
Idhāpi puṇṇako nāma,
นามเธยฺยํ ปกาสติ ๕- ฯ✎ ร่าง
nāmadheyyaṁ pakāsati.
โตสยิตฺวาน สมฺพุทฺธํ✎ ร่าง
Tosayitvāna sambuddhaṁ,
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 57.376
โคตมํ สกฺยปุงฺควํ✎ ร่าง
gotamaṁ sakyapuṅgavaṁ;
สพฺพาสเว ปริญฺญาย✎ ร่าง
Sabbāsave pariññāya,
วิหรามิ อนาสโว ฯ✎ ร่าง
viharāmi anāsavo.
เอกนวุเต อิโต กปฺเป✎ ร่าง
Ekanavutito kappe,
ยํ กมฺมมกรึ ตทา✎ ร่าง
yaṁ kammamakariṁ tadā;
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ✎ ร่าง
Duggatiṁ nābhijānāmi,
ตนุกิจฺจสฺสิทํ ผลํ ฯ✎ ร่าง
tanukiccassidaṁ phalaṁ.
กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺ✎ ร่าง
Kilesā jhāpitā mayhaṁ,
เพ สมูหตา
นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา✎ ร่าง
…pe…
วิหรามิ อนาสโว ฯ✎ ร่าง
viharāmi anāsavo.
สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติ✎ ร่าง
Svāgataṁ vata me āsi,
เก
ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ.
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขา✎ ร่าง
Paṭisambhidā catasso,
ปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา✎ ร่าง
…pe…
กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ✎ ร่าง
kataṁ buddhassa sāsanaṁ”.
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุณฺณโก เถโร อิมา คาถาโย
อภาสิตฺถาติ ฯ✎ ร่าง
Itthaṁ sudaṁ āyasmā puṇṇako thero imā gāthāyo abhāsitthāti.
ปุณฺณกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยํ. ฯ ๒ ม. ยุ. สทา โหหิ ฯ ๓ ยุ. อนฺตลิกฺเข ฯ ๔ ม. ยุ. วตฺตเต ฯ@๕ ยุ. ปญฺญายติ ฯ
ตติยํ เมตฺตคุตฺ✎ ร่าง
Puṇṇakattherassāpadānaṁ dutiyaṁ.
เถราปทานํ✎ ร่าง
Therāpadāna